Tuyển sinh đại học: Gắn chỉ tiêu với chất lượng đào tạo

So với các quy định hiện hành, dự thảo có nhiều điểm mới quan trọng, thể hiện rõ định hướng quản lý tuyển sinh theo năng lực đào tạo và chất lượng thực chất.

Rà soát toàn diện hoạt động đào tạo

Ở góc độ một cơ sở đào tạo, PGS Đặng Hồng Sơn - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhìn nhận, đây là thời điểm cần thiết để rà soát toàn diện hoạt động đào tạo, nhằm bảo đảm chất lượng và mức độ đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động. Theo ông, mỗi cơ sở giáo dục đại học có điều kiện, đặc thù và sứ mệnh khác nhau, do đó việc triển khai các quy định mới cần được tiếp cận linh hoạt.

Tán thành dự thảo trên, PGS Đặng Hồng Sơn cho hay, hiện trường đạt khoảng 82 - 85% giảng viên có trình độ tiến sĩ. Riêng tiến sĩ có chức danh giáo sư, phó giáo sư là 25%. Đây là nền tảng quan trọng để nhà trường triển khai các yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo trong giai đoạn tới.

Nhiều năm nay, nhà trường không đặt nặng việc mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh đại học, mà quan tâm nhiều hơn việc mở rộng chỉ tiêu tuyển sinh sau đại học (thạc sĩ, tiến sĩ). Nếu các đề xuất trong dự thảo thông tư được chính thức ban hành cũng không ảnh hưởng gì tới chỉ tiêu tuyển sinh đại học năm 2026 của nhà trường.

Với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các nội dung trong dự thảo hiện nay được đánh giá tương đối phù hợp, góp phần định hướng nâng cao chất lượng đào tạo theo yêu cầu mới. Dù thông tư chưa được ban hành chính thức, nhưng với các điều chỉnh lần này có thể đáp ứng được mục tiêu chung mà dự thảo đặt ra.

Việc Bộ GD&ĐT xây dựng dự thảo quy định mới được tiếp cận từ góc nhìn tổng thể, không chỉ gắn với câu chuyện chỉ tiêu tuyển sinh, mà còn liên quan đến lộ trình rà soát, sắp xếp lại hệ thống các cơ sở giáo dục đại học, ngành đào tạo và phân định rõ sứ mệnh của từng trường trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Động lực nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên đại học

Nhìn nhận ở khía cạnh tích cực, TS Hoàng Xuân Hiệp – Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội cho rằng, dự thảo thông tư mới sẽ tạo động lực nâng cao mặt bằng trình độ đội ngũ giảng viên đại học, đặc biệt là thúc đẩy gia tăng tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ.

Theo đó, dự thảo thống nhất các tiêu chí xác định chỉ tiêu tuyển sinh với Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học, trong đó điều chỉnh hệ số giảng viên quy đổi theo hướng lấy giảng viên trình độ tiến sĩ làm chuẩn. Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ khuyến khích các cơ sở đào tạo quan tâm hơn đến việc nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, qua đó góp phần bảo đảm chất lượng đào tạo.

Tuy nhiên, TS Hoàng Xuân Hiệp bày tỏ một số băn khoăn. Theo ông, trình độ chuẩn của giảng viên đại học hiện nay là thạc sĩ, do đó việc lấy giảng viên trình độ tiến sĩ làm hệ số chuẩn (hệ số 1) để các trường tự xác định chỉ tiêu tuyển sinh có thể tạo áp lực không nhỏ, nhất là đối với cơ sở đào tạo ở nhóm trung bình và nhóm dưới.

Bên cạnh đó, quy định đưa giảng viên đồng cơ hữu vào tính chỉ tiêu tuyển sinh cũng có thể khiến nhiều trường lúng túng trong quá trình triển khai, đặc biệt các cơ sở giáo dục đại học ngoài công lập. Theo Luật Giáo dục đại học sửa đổi, chỉ viên chức nhà nước phục vụ tại các trường công lập mới được xác định là giảng viên đồng cơ hữu, trong khi các trường ngoài công lập chủ yếu sử dụng đội ngũ theo cơ chế hợp đồng.

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), dự thảo cụ thể hóa quy định của Luật Giáo dục đại học năm 2025 về giảng viên đồng cơ hữu. Dự thảo cho phép tham gia xác định số lượng tuyển sinh với hệ số phù hợp (bằng 1/2 giảng viên cơ hữu cùng trình độ), đồng thời quy định rõ điều kiện hợp đồng, thời gian cam kết, giới hạn số lượng và nguyên tắc tham gia, bảo đảm không trùng lặp nguồn lực, không ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.

So với các quy định hiện hành, dự thảo Thông tư có nhiều điểm mới quan trọng, thể hiện rõ định hướng quản lý tuyển sinh theo năng lực đào tạo và chất lượng thực chất. Theo đó, dự thảo đề xuất, xác định số lượng tuyển sinh theo từng địa điểm đào tạo.

Cụ thể, quy định số lượng tuyển sinh được xác định riêng cho trụ sở chính và từng phân hiệu của cơ sở đào tạo. Quy định này nhằm phản ánh đúng năng lực bảo đảm chất lượng tại mỗi địa điểm đào tạo, tránh tình trạng dồn chỉ tiêu về một địa điểm không đáp ứng đủ điều kiện, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát chất lượng đào tạo.

Ngoài ra, dự thảo thống nhất các tiêu chí xác định số lượng tuyển sinh với Thông tư ban hành Chuẩn cơ sở giáo dục đại học; trong đó điều chỉnh hệ số giảng viên quy đổi, lấy giảng viên trình độ tiến sĩ làm chuẩn, khuyến khích các cơ sở đào tạo nâng cao chất lượng đội ngũ; áp dụng thống nhất tiêu chí diện tích sàn phục vụ đào tạo tối thiểu 2,8 m²/người học quy đổi, kèm theo lộ trình chuyển tiếp để các cơ sở đào tạo hoàn thiện điều kiện cơ sở vật chất theo quy định.

Dự thảo chuyển từ việc xác định theo lĩnh vực đào tạo sang xác định theo nhóm ngành đào tạo, đồng thời quy định bắt buộc xác định theo ngành đào tạo đối với các nhóm ngành sức khỏe, pháp luật, đào tạo giáo viên và các ngành đào tạo trình độ tiến sĩ. Quy định này nhằm bảo đảm việc bố trí đội ngũ giảng viên phù hợp với chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đặc thù của từng ngành và nâng cao chất lượng đào tạo.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung điều kiện không được tăng số lượng tuyển sinh trình độ đại học đối với các ngành, nhóm ngành có tỉ lệ sinh viên thôi học năm đầu vượt quá 15%, hoặc tỷ lệ người học tốt nghiệp có việc làm thấp. Qua đó chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát hình thức sang nâng cao chất lượng đào tạo thực chất và hiệu quả đầu ra.

Dự thảo cho phép số thực tuyển vượt số lượng đã công bố trong phạm vi không quá 5% đối với trình độ đại học và không quá 20% đối với trình độ thạc sĩ, tiến sĩ, với điều kiện vẫn bảo đảm năng lực đào tạo theo quy định. Quy định này tạo điều kiện linh hoạt cho các cơ sở đào tạo trong tổ chức xét tuyển, đồng thời vẫn kiểm soát chặt chẽ chất lượng.