Bảo hiểm y tế chi trả sàng lọc ung thư, giảm gánh nặng chi phí

Phát hiện bệnh muộn vẫn là thách thức lớn

Tại Việt Nam, theo số liệu từ Bộ Y tế ước tính mỗi năm có khoảng 180.000 ca mắc mới ung thư và 120.000 ca tử vong do ung thư. Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 24.000 ca ung thư vú, 4.600 ca ung thư cổ tử cung và gần 1.500 ca ung thư buồng trứng ở nữ giới.

Ung thư vú và ung thư cổ tử cung đang là hai gánh nặng sức khỏe hàng đầu đối với phụ nữ. Đáng lo ngại, tỉ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn còn cao do nhiều phụ nữ chưa chú trọng tầm soát định kỳ. Trên 60% bệnh nhân được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn (III - IV), khiến hiệu quả điều trị thấp, chi phí chăm sóc tăng cao. Tỉ lệ sống sau 5 năm chỉ khoảng 74%, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia phát triển.

Không chỉ gây áp lực lớn cho hệ thống y tế, ung thư còn đẩy người bệnh và gia đình vào vòng xoáy chi phí điều trị nặng nề. Theo ước tính, chi phí điều trị ung thư dao động từ 368 - 11.400USD (tương đương hơn 290 triệu đồng), tùy giai đoạn bệnh và phác đồ điều trị.

TS.BS Phạm Tuấn Anh, Trưởng khoa Điều trị theo yêu cầu, Bệnh viện K - cho biết, ung thư gia tăng là hệ quả tất yếu của tuổi thọ tăng, ô nhiễm môi trường và lối sống chưa lành mạnh. Ung thư là gánh nặng y tế toàn cầu, nhưng điều quan trọng là hiện nay chúng ta đã có đủ công cụ để kiểm soát căn bệnh này nếu chủ động dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm.

Một nguyên nhân khác dẫn đến tỉ lệ mắc và tử vong cao nằm ở “khoảng trống” trong công tác dự phòng. Hiện nay, tỉ lệ phụ nữ từ 30 - 49 tuổi từng được sàng lọc ung thư cổ tử cung ít nhất một lần chỉ đạt khoảng 28%, thấp xa so với mục tiêu 60% vào năm 2025. Tỉ lệ tiêm vaccine HPV năm 2021 ở nhóm phụ nữ 15 - 29 tuổi cũng mới đạt khoảng 12%.

BHYT - “chìa khóa” tháo gỡ rào cản tài chính

Trước thực trạng trên, Kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 xác định rõ vai trò then chốt của BHYT trong bảo đảm nguồn lực tài chính bền vững cho công tác phòng, chống ung thư. Mục tiêu xuyên suốt là từng bước chuyển dịch từ việc phụ thuộc vào các dự án, chương trình hỗ trợ ngắn hạn sang cơ chế tài chính ổn định từ quỹ BHYT.

Theo lộ trình, giai đoạn 2028 - 2030 được xác định là thời điểm then chốt để đưa các dịch vụ sàng lọc ung thư vú và ung thư cổ tử cung vào danh mục BHYT chi trả. BHYT sẽ từng bước chi trả cho các dịch vụ sàng lọc định kỳ, khám vú lâm sàng, chụp X-quang vú, xét nghiệm HPV, tế bào học cổ tử cung và các xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán khác, tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận dịch vụ phát hiện sớm ngay từ tuyến cơ sở.

Việc mở rộng danh mục chi trả không chỉ giúp giảm gánh nặng chi phí cho người dân, mà còn bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, không phân biệt vùng miền, điều kiện kinh tế.

Các tổ chức quốc tế đánh giá cao hướng tiếp cận này. Theo Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), đầu tư cho sàng lọc và tiêm chủng mang lại lợi ích y tế và kinh tế - xã hội rất lớn. Ước tính, các can thiệp phù hợp có thể giúp giảm tới 300.000 ca tử vong do ung thư cổ tử cung, với lợi ích kinh tế - xã hội cao gấp 8 - 20 lần chi phí đầu tư ban đầu.

Thực tiễn tại nhiều quốc gia cho thấy, BHYT chi trả cho sàng lọc ung thư chính là “chìa khóa” để kiểm soát hiệu quả bệnh ung thư. Hàn Quốc triển khai sàng lọc ung thư cổ tử cung miễn phí 2 năm/lần cho phụ nữ từ 20 tuổi; Đài Loan (Trung Quốc) tổ chức sàng lọc cho phụ nữ 30 - 65 tuổi theo chu kỳ 3 - 5 năm. Thái Lan đã tích hợp xét nghiệm HPV DNA vào chương trình BHYT toàn dân, với chu kỳ 5 năm/lần.