Lấn chiếm sông Lô khiến dòng chảy bị bóp nghẹt, khi lũ năm sau mạnh hơn năm trước

Lũ năm sau cao và kéo dài hơn năm trước

Như Lao Động đã phản ánh về tình trạng sông Lô đoạn qua tỉnh Tuyên Quang bị âm thầm lấn chiếm trong suốt thời gian dài khiến lòng sông bị thu hẹp. Đáng nói việc lấn chiếm với diện tích lớn lại chủ yếu do các công ty, tổ chức gây ra.

Việc sông Lô bị lấn chiếm dẫn tới dòng chảy bị bóp nghẹt đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới khả năng tiêu thoát nước vào mùa mưa lũ. Đây cũng được nhận định là một trong những tác nhân chính khiến tình trạng ngập lụt diễn ra phức tạp tại các phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 thời gian qua.

Cuối tháng 9 đến đầu tháng 10.2025, các phường Hà Giang 1 và Hà Giang 2 đã phải hứng chịu trận lũ, ngập lụt nghiêm trọng kéo dài tới hơn 1 tuần, nước sông Lô đạt trên mức báo động 3 khoảng 2,66m, cao hơn cả trận lũ lụt vốn được xem là lịch sử diễn ra năm 2024.

Nhớ về trận lũ lịch sử, bà Nguyễn Thị Thanh (phường Hà Giang 2) cho biết, mực nước dâng nhanh khiến nhiều người không kịp trở tay. Thời điểm đó, cả khu vực trung tâm chìm trong biển nước, thiệt hại nhiều tài sản.

"Thiên tai là do thiên nhiên nhưng cũng có tác động một phần của con người. Từ trước đến nay tôi chưa khi nào chứng kiến một trận lũ nhanh, lớn đến như vậy. Hệ quả xuất phát từ việc lòng sông Lô bị thu hẹp là rõ ràng. Sông Lô chảy cắt ngang khu vực trung tâm. Khi lũ dồn về nhanh, lòng sông bị thu hẹp đã khiến nước dâng đột ngột, khả năng tiêu thoát không còn như trước" bà Thanh nhận định.

Cùng quan điểm, ông Triệu Văn Hùng (phường Hà Giang 2) cho biết, các công trình lấn chiếm đã ảnh hưởng rất lớn đến dòng chảy tự nhiên của sông Lô. Mưa lũ vừa qua đã cuốn trôi đi nhiều bãi lấn chiếm, trước thời điểm mưa lũ, lòng sông còn bị thu hẹp hơn nhiều.

"Thiên tai, lũ lụt ngày một khắc nghiệt hơn, chúng tôi lo lắng tình trạng ngập lụt sẽ kéo dài và nghiêm trọng hơn mỗi mùa mưa lũ khi dòng sông Lô ngày càng bị thu hẹp do lấn chiếm không được xử lý, khắc phục triệt để", ông Hùng lo lắng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang lũ lịch sử đầu tháng 10.2025 ngập lụt tại khu vực trung tâm phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 và vùng hạ du có nguyên nhân từ việc lấn chiếm lòng sông Lô và hành lang thoát lũ trong suốt thời gian dài.

Còn có nguyên nhân từ việc các thủy điện ở thượng nguồn liên tục xả lũ trong thời gian ngắn đã khiến nước đổ dồn về nhanh với lưu lượng lớn.

Cũng theo Sở NNMT tỉnh Tuyên Quang, qua kiểm tra, khu vực lòng sông Lô tại trung tâm các phường Hà Giang 1 và Hà Giang 2 có mặt cắt ngang trung bình khoảng 40 - 60m. Khi có lũ về hiện trạng lòng sông đã mở rộng lên 60 - 80m.

Khi lòng sông bị lấn chiếm, mặt cắt dòng chảy không còn đảm bảo, khả năng tiêu thoát nước tự nhiên bị suy giảm. Dòng nước lũ bị dồn ứ làm mực nước sông tăng đột ngột trong thời gian ngắn, gây ngập lụt diện rộng.

Có sự bất lực trước các sai phạm?

Trên thực tế, những vi phạm lấn chiếm, xây dựng công trình trái phép xuống lòng sông Lô, bóp nghẹt dòng chảy đã diễn ra từ nhiều năm trước. Những sai phạm đã được chỉ ra nhưng công tác xử lý của các cơ quan chức năng tỉnh Hà Giang cũ (nay là tỉnh Tuyên Quang) được cho thiếu quyết liệt, cũng vì vậy mà những công trình vi phạm vẫn nhởn nhơ tồn tại.

Theo tìm hiểu của PV, khu nhà xưởng của Công ty TNHH sản xuất thương mại và dịch vụ gas Đông Tùng (Công ty gas Đông Tùng) tại xã Vị Xuyên có diện tích lấn chiếm gần 500m. Tháng 8.2018, đơn vị này bị Thanh tra Sở Xây dựng Hà Giang xử phạt 55 triệu đồng, yêu cầu tháo dỡ các công trình lấn chiếm.

Tiếp đó, tháng 5.2019, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Giang đã ban hành văn bản yêu cầu Công ty gas Đông Tùng tháo dỡ toàn bộ kè bê tông và diện tích lấn chiếm trả lại nguyên trạng ban đầu cho sông Lô, đảm bảo việc thoát lũ trong mùa mưa lũ. Việc này phải hoàn thành trước ngày 30.5.2019.

Tuy nhiên, đến nay đơn vị này chỉ mới nộp phạt, thực hiện tháo dỡ đỉnh kè đến chân kè. Các hạng mục nhà xưởng, dây chuyền sản xuất chưa được Công ty gas Đông Tùng tháo dỡ theo yêu cầu. Hoạt động tập kết, sang chiết gas tại khu vực này vẫn diễn ra bình thường.

Tương tự, Công ty CP bê tông và xây dựng Hưng Phụng lấn chiếm ra sông Lô gần 1.600m2 để lấy mặt bằng phục vụ trạm trộn. Việc đổ đất lấn chiếm đã làm thu hẹp sông Lô khoảng 20m. Với diện tích lấn chiếm lớn như vậy nhưng năm 2018, đơn vị này chỉ bị xử phạt...3 triệu đồng và yêu cầu tháo dỡ các công trình lấn chiếm.

Tuy nhiên, cũng giống như Công ty gas Đông Tùng, đến nay Công ty CP bê tông và xây dựng Hưng Phụng mới chỉ chấp hành nộp phạt, chưa thực hiện di dời, đào xúc đất, vật liệu dư thừa đổ lấn chiếm, trả lại nguyên trạng cho dòng sông Lô.

Còn tại bãi đỗ xe tĩnh của Công ty CP đầu tư và Phát triển đô thị Quý Linh, diện tích đất chiếm dụng, san gạt để làm mặt bằng được xác định khoảng 20.000m2 và kéo dài từ những năm 2010. Các hoạt động xây dựng, san gạt đất chưa được cấp phép, không có tài liệu pháp lý chứng minh về việc giao đất, thuê đất.

Mới đây, tại cuộc họp với các sở ngành liên quan về việc xử lý vi phạm lấn chiếm sông Lô, ông Phan Huy Ngọc - Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang nhận định, việc sông Lô bị lấn chiếm gây cản trở lưu lượng dòng chảy là một trong những nguyên nhân gây nên tình trạng ngập lụt tại phường Hà Giang 1 và Hà Giang 2 trong tháng 10.2025.

Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang đã giao Sở NNMT chủ trì đoàn kiểm tra liên ngành kiểm tra các địa điểm đang lấn chiếm dòng chảy sông Lô. Đồng thời, yêu cầu xử lý nghiêm tình trạng đổ thải trái phép, không đúng nơi quy định.