Loạt sai phạm tại mỏ cát của Hợp tác xã Giang Sơn

Loạt sai phạm

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Thông báo số 253/TB-TTCP về kết luận thanh tra công tác quản lý, sử dụng đất và quản lý hoạt động thăm dò, khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng tại tỉnh Cao Bằng.

Kết luận cho thấy, việc chấp hành pháp luật trong hoạt động khai thác khoáng sản tại địa phương còn nhiều tồn tại, vi phạm kéo dài.

Theo Thanh tra Chính phủ, một số tổ chức, cá nhân được cấp phép khai thác khoáng sản chưa thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật, tình trạng sai phạm kéo dài.

Trong số các đơn vị bị nêu tên, mỏ cát của Hợp tác xã (HTX) Giang Sơn tại xã Dân Chủ, huyện Hòa An (cũ) bị chỉ ra hàng loạt sai phạm.

Dự án khai thác và chế biến cát, cuội, sỏi làm vật liệu xây dựng tại xóm Mỏ Sắt và xóm Bản Mạ có hạng mục bãi chứa thải không có trong báo cáo đánh giá tác động môi trường cũng như thiết kế mỏ được phê duyệt.

Trước khi cấp giấy phép khai thác, cơ quan chức năng chưa lấy ý kiến của các đơn vị quản lý liên quan đến đường thủy nội địa, phòng chống thiên tai, đê điều và thủy lợi.

Chủ đầu tư chưa tổ chức nghiệm thu công trình hoàn thành, chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận kết quả nghiệm thu nhưng vẫn đưa mỏ vào hoạt động; sử dụng đất không đúng diện tích theo Giấy chứng nhận đầu tư và Giấy phép khai thác.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ rõ, tại thời điểm UBND tỉnh chấp thuận chủ trương đầu tư, thủ tục thẩm định nhu cầu sử dụng đất chưa được thực hiện đầy đủ, nội dung thẩm định còn thiếu căn cứ.

Trên thực tế, những sai phạm tại mỏ cát Giang Sơn đã nhiều lần được Báo Lao Động phản ánh trong năm 2025.

Theo ghi nhận của phóng viên trong các ngày 15 và 16.5.2025, tại xóm Mỏ Sắt và xóm Bản Mạ cho thấy hoạt động khai thác cát diễn ra rầm rộ.

Hai máy xúc và một thuyền nhỏ liên tục đào bới lòng sông Bằng, khiến dòng nước chuyển màu trắng đục, dòng chảy bị ảnh hưởng do các bờ tạm được đắp lên.

Đáng chú ý, các máy xúc không chỉ khai thác cát mà còn đào sâu vào sườn đồi sát bờ sông, để lộ lớp đất đá màu xám, đen. Loại khoáng sản này sau đó được vận chuyển về trạm nghiền để phối trộn, khiến nước sông Bằng đổi màu đục gần giống cao lanh, gây bức xúc trong dư luận địa phương.

Từng phớt lờ chỉ đạo

Đến ngày 26.5.2025, UBND huyện Hòa An (cũ) đã có báo cáo gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng, xác định vị trí HTX Giang Sơn đang khai thác nằm ngoài phạm vi được cấp phép, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp dừng ngay mọi tác động đến môi trường.

Tuy nhiên, theo ghi nhận của phóng viên chiều 9.6.2025, HTX Giang Sơn vẫn cho phương tiện đào, đãi bờ và lòng sông Bằng, dù khu vực này đã bị yêu cầu tạm dừng để phục vụ công tác xác minh.

Trao đổi tại hiện trường, Chủ tịch UBND xã Dân Chủ thời điểm đó là ông Hoàng Văn Thứ cho biết, doanh nghiệp đã được yêu cầu dừng hoàn toàn hoạt động tại đoạn sông khu vực xóm Bản Mạ; việc tiếp tục khai thác là hành vi cố tình vi phạm, địa phương sẽ lập biên bản và báo cáo cấp trên xử lý.

Trước tình trạng doanh nghiệp hoạt động bất chấp, Thanh tra Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cao Bằng đã ban hành Quyết định số 06/QĐ-XPHC xử phạt hành chính HTX Giang Sơn 160 triệu đồng vì khai thác đá xít màu xám xanh trong đoạn sông Bằng rồi đưa về trạm nghiền để phối trộn, không đúng nội dung giấy phép được cấp.

Cơ quan chức năng xác định đây là loại khoáng sản chưa được thăm dò, đánh giá trữ lượng và không thuộc nhóm khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường.

Ngoài ra, HTX Giang Sơn còn bị phát hiện hủy hoại đất do tự ý san gạt, làm thay đổi độ dốc bề mặt khu đất ven sông với diện tích 837m².

Doanh nghiệp buộc phải khôi phục hiện trạng ban đầu, trồng cây tạo cảnh quan, phòng ngừa sạt lở, hoàn thành trước ngày 30.7.2025.

HTX Giang Sơn được thành lập năm 2009. Riêng năm 2023, đơn vị này từng bị xử phạt tổng cộng 175 triệu đồng vì nhiều vi phạm liên quan đến đất đai, môi trường và khai thác khoáng sản.

Bước sang 2025, doanh nghiệp này tiếp tục bị xử phạt hơn 160 triệu đồng và đến hiện tại bị Thanh tra Chính phủ nêu ra loạt sai phạm tiếp theo.

Từ câu chuyện của HTX Giang Sơn cùng các mỏ vật liệu khác trên địa bàn, Thanh tra Chính phủ đã kết luận, công tác thanh tra, kiểm tra hằng năm của các sở, ngành tỉnh Cao Bằng còn chưa kịp thời trong việc phát hiện tổ chức, cá nhân có dấu hiệu vi phạm trong hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn để kiến nghị việc xử lý.

"Để xảy ra các tồn tại, thiếu sót, hạn chế nêu trên, trách nhiệm thuộc UBND tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường); các sở ngành, đơn vị có liên quan và UBND cấp huyện" - Thông báo của Thanh tra Chính phủ nêu rõ.