Chiêu lừa đảo bằng công nghệ deepfake gia tăng dịp Tết

“Nguồn dữ liệu” cho tội phạm

Một cụ bà gần 80 tuổi ở Hà Nội vừa bị lừa đảo qua công nghệ deepfake. Mặc dù không sử dụng tài khoản ngân hàng, cụ chỉ dùng Zalo và Facebook để liên lạc với gia đình. Sau khi hack điện thoại của bà, kẻ lừa đảo theo dõi các cuộc trò chuyện và tạo tài khoản Facebook giả mạo cháu trai bà đang du học tại Mỹ. Chúng sử dụng deepfake để gọi điện, dựng kịch bản cần tiền mua máy tính học tập, lợi dụng lòng tin của bà. Tin vào hình ảnh AI, bà cụ đã gom tiền và để kẻ lừa đảo đến nhận tại nhà.

Trước đó, một trường hợp ở Hà Nội cũng từng bị lừa hơn 1,3 tỉ đồng bằng hình thức lừa đảo này. Theo đó, bà T thấy cuộc gọi nhỡ từ tài khoản Viber của con gái đang du học ở nước ngoài. Bà gọi lại bằng video thì hiển thị người nói chuyện là hình ảnh con gái nhưng cuộc gọi bị ngắt. Sau đó tài khoản trên nhắn lại “sóng yếu”, hình ảnh kém nên phải ngắt cuộc gọi, đồng thời trao đổi với bà là con đang cần tiền đổi ngoại tệ lấy phí chiết khấu.

Tin tưởng là con gái mình nhắn tin, bà T đã chuyển tiền theo hướng dẫn của đối tượng mà không kiểm tra lại. Sau đó bà phát hiện tin nhắn của tài khoản con gái bị xóa hết mới biết mình đã bị lừa.

Chuyên gia Vũ Duy Hưng - Hưng AI Creative - cho biết, deepfake không chỉ nhắm vào người nổi tiếng hay chính trị gia mà 34% nạn nhân là người dân bình thường, do thói quen chia sẻ hình ảnh, video, giọng nói cá nhân trên mạng xã hội vô tình tạo “nguồn dữ liệu” cho tội phạm. Các thủ đoạn nguy hiểm nhất hiện nay là cuộc gọi video, thoại giả mạo theo thời gian thực, kết hợp hình ảnh và giọng nói người thân để thao túng tâm lý, thúc ép chuyển tiền khẩn cấp.

"Deepfake đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, khi ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa. Từ hình ảnh, giọng nói đến video, các công cụ AI hiện nay cho phép tạo ra nội dung giả mạo với độ chân thực cao, dễ tiếp cận và khó phân biệt bằng mắt thường", ông Hưng nhận định.

Trung tá Lê Thanh Bình - Phó trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao - A05 (Bộ Công an) nhận định, trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 là thời điểm nhu cầu du lịch, nghỉ dưỡng của người dân tăng cao, nên các đối tượng lừa đảo sử dụng nhiều phương thức thủ đoạn để thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản của người dân. Trong đó có hình thức sử dụng các công cụ như AI để tạo ra các hình ảnh giả mạo và lên kịch bản nhằm lừa đảo người dân.

Hình thức lừa đảo đang chuyển sang phương thức tinh vi hơn

Ông Vũ Duy Hiền - Phó Tổng Thư ký kiêm Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia đưa ra một số cảnh báo quan trọng đối với người dùng khi tham gia giao dịch, mua sắm và tương tác trên không gian mạng, đặc biệt trong dịp cao điểm Tết Nguyên đán.

Thứ nhất, hình ảnh, giọng nói và video không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác thực danh tính. Người dùng cần đặc biệt thận trọng với các yêu cầu chuyển tiền, xác nhận giao dịch hoặc cung cấp thông tin cá nhân được đưa ra thông qua cuộc gọi, tin nhắn hoặc video, kể cả khi các yêu cầu này mang danh nghĩa người quen, lãnh đạo, tổ chức hoặc nền tảng quen thuộc.

Thứ hai, deepfake thường đi kèm với kịch bản tạo áp lực thời gian, nhằm buộc người dùng đưa ra quyết định nhanh chóng và bỏ qua các bước kiểm chứng cần thiết. Việc dừng lại để xác minh thông tin qua nhiều kênh chính thống, hoặc liên hệ trực tiếp với đơn vị liên quan, là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.

Thứ ba, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi deepfake chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được nuôi dưỡng bằng dữ liệu thật. Việc chia sẻ tùy tiện hình ảnh, giọng nói và thông tin cá nhân trên mạng xã hội hoặc các nền tảng không rõ nguồn gốc có thể vô tình tạo điều kiện cho các hành vi giả mạo tinh vi. Thứ tư, mọi giao dịch tài chính cần được thực hiện thông qua kênh chính thức của nền tảng và đơn vị thanh toán. Người dùng cần hạn chế tối đa việc chuyển tiền theo hướng dẫn riêng lẻ, ngoài hệ thống, hoặc thông qua các liên kết không rõ nguồn gốc...