Vòm cầu đoạn Phùng Hưng được cải tạo thành không gian nghệ thuật tái hiện Hà Nội xưa. Ảnh: Đặng Tiến
Đánh thức di sản trăm tuổi
Tuyến cầu cạn đường sắt từ ga Hà Nội qua phố Phùng Hưng đến ga Long Biên dài hơn 1,7km, được người Pháp xây dựng trong giai đoạn 1900-1902. Đoạn từ ga Hà Nội đến phố Cửa Đông được xây đặc. Đoạn còn lại đến ga Long Biên dài gần 850m, gồm 130 vòm cuốn bằng đá kiên cố, cao từ 2,6-4,9m, được đánh số từ 2 đến 131.
Do tình trạng mất an ninh trật tự và ô nhiễm môi trường, từ những năm 1980, Hà Nội đã cho xây bịt các vòm cầu, chỉ giữ lại 6 vòm phục vụ giao thông. Hiện 97 vòm bị bịt bằng 2 lớp tường, 21 vòm bị bịt bằng 4 lớp tường và 7 vòm còn nguyên trạng tại khu vực ga Long Biên.
Năm 2017, TP Hà Nội đưa ra chủ trương phục hồi các vòm cầu nhằm gia tăng không gian sinh hoạt văn hóa công cộng. Đến năm 2020, thành phố thí điểm đục thông 5 vòm, từ vòm 79 đến vòm 83, đoạn Hàng Cót - Hàng Giấy.
Theo tính toán, nếu hoàn thành cải tạo toàn bộ, khu vực lõi phố cổ có thể được bổ sung hơn 7.000m2 không gian công cộng, với diện tích mỗi vòm khoảng 20m2, kết hợp phần vỉa hè. Tuy nhiên, sau đợt thí điểm, việc cải tạo các vòm cầu rơi vào tình trạng tạm dừng trong nhiều năm, chưa phát huy được giá trị của không gian di sản.
Để hiện thực hóa Đề án “Không gian văn hóa, thương mại, dịch vụ, du lịch khu vực 130 vòm cầu”, địa phương đang hoàn thiện các bước lập Đồ án thiết kế đô thị riêng tỉ lệ 1/500, với phạm vi nghiên cứu khoảng 10ha, tổng chiều dài tuyến vòm cầu khoảng 1,716km.
Theo đề xuất của đơn vị tư vấn, tuyến phố vòm cầu đường sắt Phùng Hưng được phân thành 5 đoạn chức năng. Đoạn A và A1, từ Cửa Đông đến Lê Văn Linh, được định hướng phát triển không gian thủ công mỹ nghệ, làng nghề. Đoạn B, từ Lê Văn Linh đến Hàng Cót, hình thành không gian văn hóa, nghệ thuật cộng đồng. Đoạn C, từ Hàng Cót đến Hàng Giấy, phát triển không gian văn hóa ẩm thực. Đoạn D, từ phố Gầm Cầu đến Nguyễn Thiếp, định hướng phát triển khu chợ truyền thống và đoạn E, từ Nguyễn Thiếp đến ga Long Biên, được nghiên cứu theo hướng hình thành công viên công cộng kết hợp bảo tồn kiến trúc ga Long Biên.
Kỳ vọng tạo điểm nhấn du lịch
Đại diện Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam thông tin, việc tận dụng không gian dưới các vòm cầu đường sắt để phát triển chợ, cửa hàng, không gian đi bộ là mô hình đã được triển khai tại nhiều đô thị lớn trên thế giới như Paris (Pháp), Berlin (Đức) và London (Anh).
Tại Hà Nội, năm 2018, 17 vòm cầu đoạn Phùng Hưng được cải tạo thành không gian nghệ thuật với những bức tranh tái hiện Hà Nội xưa. Khu vực này nhanh chóng trở thành điểm đến thu hút người dân và du khách.
Chị Kiều Lê, du khách đến từ Quảng Nam, đánh giá, các vòm cầu đường sắt Phùng Hưng có nhiều tiềm năng để trở thành không gian văn hóa, nghệ thuật đặc sắc.
“Từng ghé thăm tuyến “phố gầm cầu” Viaduc des Arts nổi tiếng tại Paris, tôi thấy các vòm cầu đường sắt ở Hà Nội có tiềm năng không kém. Việc nhiều năm qua khu vực này bị biến thành nơi tập kết rác hoặc điểm đỗ xe nhếch nhác là rất đáng tiếc. Hà Nội cần sớm chỉnh trang để biến nơi đây thành tuyến phố nghệ thuật xứng tầm” - chị Kiều Lê chia sẻ.
Đại diện Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cho biết, đơn vị đã nhiều lần phối hợp với chính quyền địa phương khảo sát thực địa để tìm phương án phù hợp. Việc khởi động lại dự án được kỳ vọng không chỉ góp phần giải quyết tình trạng lấn chiếm, xuống cấp cảnh quan mà còn tạo hành lang kết nối giữa khu phố cổ, không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm và ga Long Biên.
Qua đó, khu vực 130 vòm cầu có thể trở thành một điểm nhấn văn hóa, du lịch đặc sắc, góp phần phát huy giá trị của công trình đường sắt hơn 100 năm tuổi giữa lòng Hà Nội.
