Du khách khám phá những bí ẩn bên trong động Người Xưa tại Cúc Phương. Ảnh: Diệu Anh
Bảo tàng giữa đại ngàn Cúc Phương (Ninh Bình) là nơi trưng bày, lưu giữ hàng chục nghìn mẫu vật về động, thực vật... Đặc biệt, nơi đây lưu giữ bộ xương hóa thạch của người tiền sử đang nằm ôm gối có niên đại hơn 7.500 năm, cùng công cụ đá là những tư liệu khảo cổ quan trọng, góp phần làm rõ đời sống và sinh hoạt của cư dân tiền sử trong khu vực.
Những bộ xương này được phát hiện tại động Người Xưa, nằm lưng chừng một ngọn núi đá vôi trong khu rừng nguyên sinh thuộc Vườn Quốc gia Cúc Phương.
Động Người Xưa có cửa rộng khoảng 10m, cao khoảng 20m. Trong động có nhiều nhũ đá, khi gõ vào phát ra những âm thanh như tiếng cồng, tiếng chiêng của người Mường. Người Mường bản địa gọi động là hang Đắng (đắng là dơi), vì nơi đây có rất nhiều loài dơi sinh sống.
Ông Phạm Phú Cường - cán bộ quản lý tại Vườn Quốc gia Cúc Phương - cho biết: Động Người Xưa được các nhà khảo cổ học khai quật và phát hiện 3 ngôi mộ cổ có 3 bộ xương người hóa thạch, thi hài được chôn trong tư thế nằm co.
Động dài khoảng 300m, được chia làm 3 ngăn, cửa quay về hướng Tây Nam. Trong đó, ngăn ngoài cùng rộng, sáng và thoáng nên được người tiền sử chọn làm nơi sinh sống. Ngăn giữa hẹp, tối, ẩm thấp, là nơi loài dơi sinh sống. Ngăn trong cùng tối, ẩm có hệ thống nhũ đá rất đẹp.
Theo ông Cường, động Người Xưa được Viện Khảo cổ Việt Nam phối hợp cùng Vườn Quốc gia Cúc Phương và các chuyên gia Đức tiến hành khảo cổ, khai quật năm 1966. Quá trình khai quật, phát hiện nhiều loại rìu đá, dao đá, mũi nhọn xương, vỏ ốc, xương thú... Các nhà khảo cổ kết luận, trong động có người nguyên thủy sinh sống ở đây trong một thời gian dài.
Đặc biệt, khi khai quật, ở động còn phát hiện 3 ngôi mộ cổ với các bộ xương người đã hóa thạch còn khá nguyên vẹn, cách ngày nay khoảng hơn 7.500 năm.
"Thi hài được chôn trong tư thế nằm co ở độ sâu 40cm đến 140cm, xung quanh kè đá hộc, đáy lót đá dăm và rắc thổ hoàng. Các nhà khảo cổ cũng đánh giá thi thể bị trói là tục trói người chết trước khi đem chôn, vì sợ hãi "con ma" trở về làm hại người sống" - ông Cường cho hay.
Theo tài liệu lưu giữ tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, các ngôi mộ trong động là cấu trúc mộ cổ lần đầu tiên phát hiện trong các di chỉ thuộc nền văn hóa Hòa Bình, nó giúp chúng ta gợi nhớ lại những ý niệm sơ khai về tín ngưỡng, tôn giáo nguyên thủy.
Được biết, trong 3 bộ hài cốt khai quật ở động Người Xưa thì 2 bộ hài cốt đang được lưu giữ tại Bảo tàng Khảo cổ học Việt Nam, 1 bộ đang được bảo quản và trưng bày tại Bảo tàng Cúc Phương.
Hiện nay, bộ hài cốt người tiền sử được bảo quản, trưng bày tại Bảo tàng Cúc Phương đang còn nguyên vẹn các bộ phận như phần xương hộp sọ, xương sườn, ống tay, ống chân...
