Cuba xoay sang năng lượng Trung Quốc giữa lúc Mỹ siết dầu

Khi Mỹ dọa áp thuế với các quốc gia bán dầu cho Cuba, quốc đảo Caribe đối mặt cú sốc năng lượng nghiêm trọng. Nhưng thay vì chao đảo hoàn toàn, Cuba chọn một lối rẽ khác: Tăng tốc phát triển điện mặt trời với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Trung Quốc.

Sắc lệnh ngày 29.1 của ông Trump thiết lập cơ chế áp thuế bổ sung đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ từ bất kỳ nước nào bán dầu cho Cuba. Động thái này bị nhiều chuyên gia xem như một “lệnh cấm vận trên thực tế”.

Hệ quả thấy rõ: Giá thực phẩm và vận tải tại Cuba tăng vọt, xăng dầu bị phân phối nhỏ giọt qua ứng dụng, còn thị trường chợ đen hoạt động sôi nổi với mức giá cao gấp nhiều lần chính thức.

Khủng hoảng điện trở nên trầm trọng. Tại nhiều khu vực, đặc biệt ở miền đông nghèo hơn, tình trạng mất điện kéo dài tới 24 giờ. Đèn đường ban đêm tắt ngóm, du lịch - từng là trụ cột kinh tế - suy yếu. Hàng không khó tiếp nhiên liệu, xe buýt chở khách nằm bãi, nhiều khách sạn phải đóng cửa.

Tác động dây chuyền lan rộng trong bối cảnh Cuba vẫn đang khắc phục thiệt hại nặng nề từ bão Melissa cuối năm ngoái, khiến hàng triệu người bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, trong lúc nguồn cung dầu bị bóp nghẹt, Trung Quốc nổi lên như “phao cứu sinh” về năng lượng sạch. Thỏa thuận ký từ cuối năm 2024 giữa hai nước mở đường xây dựng 7 công viên năng lượng mặt trời với tổng công suất 35MW.

Kế hoạch dài hạn tham vọng hơn nhiều: Đến năm 2028, Cuba dự kiến có thêm 92 công viên mới, nâng tổng công suất lên khoảng 2GW.

Số liệu từ tổ chức nghiên cứu Ember cho thấy, chỉ trong 1 năm, nhập khẩu tấm pin mặt trời từ Trung Quốc vào Cuba tăng gấp 34 lần - tốc độ nhanh nhất thế giới. Đến tháng 10.2025, 35 công viên điện mặt trời đã hoàn thành, đạt công suất tối đa khoảng 750MW. Mục tiêu của Havana là đến năm 2035, 26% nhu cầu điện quốc gia sẽ đến từ nguồn tái tạo, so với mức khoảng 5% hiện nay.

Dù vậy, con đường chuyển đổi không hề bằng phẳng. Các chuyên gia ước tính Cuba cần từ 8-10 tỉ USD trong thập kỷ tới để hiện thực hóa chiến lược xanh. Đây là khoản tiền vượt quá khả năng tài chính của nền kinh tế đang kiệt quệ.

Một vấn đề khác là điện mặt trời chỉ phát vào ban ngày, trong khi cao điểm tiêu thụ rơi vào buổi tối. Điều đó đòi hỏi hệ thống lưu trữ pin quy mô lớn - phần tốn kém nhất của một dự án năng lượng tái tạo.

Và một lần nữa, Trung Quốc tiếp tục đóng vai trò chủ chốt. Theo trang EU News, Cuba đang nhập khẩu pin lưu trữ từ Bắc Kinh với tốc độ “chóng mặt”, nhằm giải quyết bài toán thiếu điện giờ cao điểm.

Giữa vòng xoáy cấm vận và khủng hoảng, lựa chọn của Havana cho thấy một thực tế mới: Khi dầu mỏ bị siết lại, năng lượng mặt trời có thể trở thành con đường sinh tồn - và cũng là chiếc cầu nối địa chính trị mới giữa Caribe và châu Á.