Tu lu - trò chơi dân gian níu chân du khách của người H'Mông ở vùng cao Sơn La. Ảnh: Trường Sơn
Tu lu là trò chơi dân gian gắn bó với đời sống của đồng bào H'Mông từ bao đời nay. Mỗi dịp Tết, lễ hội hay ngày vui của bản, những vòng quay tu lu lại khuấy động không khí với tiếng reo hò rộn rã.
Ngày nay, trò chơi không chỉ được gìn giữ như một nét đẹp văn hóa mà còn trở thành sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn, thu hút du khách đến với vùng cao Sơn La.
Đối với người H'Mông, tu lu là một phần tuổi thơ. Từ 5-6 tuổi, nhiều em nhỏ đã được ông bà, cha mẹ đẽo cho những con tu lu đầu tiên để vui chơi.
Càng lớn, tu lu càng được làm to và nặng hơn, phù hợp với thể lực người chơi. Tu lu thường được chế tác từ các loại gỗ cứng như nghiến, lim, đinh hoặc sến để bảo đảm độ bền và khả năng chịu va đập.
Ông Kháng A Sáy, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Nậm Nghẹp, xã Ngọc Chiến cho biết để làm được một con tu lu tốt, người thợ phải đẽo gọt thật cân đối. Phần dưới được vót nhọn tạo điểm quay, phần trên được làm tròn để giữ thăng bằng.
"Muốn tu lu quay lâu, ngoài gỗ tốt thì phải chế tác chuẩn. Người chơi cũng cần biết quấn dây và lấy lực đúng kỹ thuật", ông Sáy chia sẻ.
Bộ dụng cụ chơi tu lu khá đơn giản. Dây quay được se bằng sợi lanh dài hơn 1m, nối với một đoạn gậy bằng cành cây cứng hoặc trúc thẳng, dài khoảng 40-60cm. Khi thi đấu, người chơi dùng lực cánh tay kết hợp động tác nhả dây đúng thời điểm để con tu lu lao xuống đất và quay liên tục.
Sân chơi thường là bãi đất bằng phẳng, đủ rộng để người chơi thi đấu và người xem cổ vũ. Trò chơi có nhiều hình thức, nhưng phổ biến nhất là thi quay và thi chọi tu lu.
Ở phần thi quay, đội có con tu lu quay lâu nhất sẽ giành chiến thắng. Hấp dẫn hơn là phần thi chọi, khi người chơi phải đánh trúng con tu lu của đối phương ở nhiều cự ly khác nhau.
Khoảng cách tăng dần sau mỗi vòng khiến cuộc thi trở nên gay cấn, đòi hỏi người chơi có sức khỏe, sự khéo léo và khả năng phán đoán chính xác.
Anh Giàng A Công, xã Bó Sinh cho biết tu lu không chỉ là trò chơi giải trí mà còn là dịp để các chàng trai H'Mông thể hiện bản lĩnh, sự dẻo dai và kỹ năng trước cộng đồng.
Tiếng hò reo, tiếng cười và những vòng quay mạnh mẽ tạo nên bầu không khí náo nhiệt trong mỗi ngày hội. Người H'Mông vẫn truyền nhau câu hát: "Con quay anh nắm chắc, đôi mắt anh ngắm thẳng, ném con quay trúng đích, vỡ òa trái tim em", như lời gửi gắm về sức trẻ và tình yêu đôi lứa.
Lần đầu trải nghiệm tu lu tại bản Nậm Nghẹp, chị Đào Kim Dung, du khách Hà Nội cho biết rất ấn tượng với trò chơi này. "Tưởng dễ nhưng khi trực tiếp chơi mới thấy cần nhiều kỹ thuật. Người dân hướng dẫn rất nhiệt tình, còn các thanh niên địa phương chơi rất điêu luyện", chị Dung chia sẻ.
Hiện nay, tu lu được đưa vào nhiều lễ hội và hoạt động du lịch cộng đồng, trở thành trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách. Việc gìn giữ trò chơi dân gian không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa người H'Mông mà còn tạo thêm sản phẩm du lịch đặc trưng, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của vùng cao Sơn La.
