Khu vực di sản Trung Phường nằm ven bờ sông Thu Bồn. Ảnh: Hoàng Bin
Hiến kế tạo ra không gian và sản phẩm du lịch
Sáng 15.7, Tọa đàm khoa học mang chủ đề “Bảo tồn và phát huy giá trị cảng thị cổ Trung Phường gắn với phát triển du lịch văn hóa vùng Đông Nam Đà Nẵng” đã diễn ra tại Hội trường UBND xã Duy Nghĩa. Sự kiện do UBND xã Duy Nghĩa phối hợp cùng Báo Lao Động và Hội Khoa học Lịch sử TP Đà Nẵng tổ chức.
Lý giải nguyên nhân thương cảng Trung Phường dịch chuyển, ông Bùi Văn Tiếng - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử TP Đà Nẵng - phân tích: “Bởi dòng chảy Thu Bồn trào tuôn dữ dội vào mùa lũ, những bến cảng ở cuối dòng sông này thời trước thường mau bị bồi lấp - thương cảng Trung Phường đã bị xóa sổ trên bản đồ “Con đường tơ lụa trên biển” để nhường chỗ cho Hội An ở phía đối diện”.
Nhằm tạo lối đi riêng để không biến địa phương thành một bản sao của du lịch Hội An, vị chuyên gia đề xuất: “Giải pháp quan trọng nhất là phải tạo điều kiện để gắn kết điểm đến Champa cảng thị cổ Trung Phường với hai điểm đến Champa khác là Di sản văn hóa thế giới Khu đền tháp Mỹ Sơn và Di tích quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương”.
Tại sự kiện, Tiến sĩ Lưu Anh Rô - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Khoa học Lịch sử TP Đà Nẵng - nhận định: “Trung Phường không chỉ là một làng cổ ven biển hình thành sớm, mà còn là một không gian hội tụ giá trị lịch sử, thương mại, hàng hải và văn hóa đặc sắc của xứ Quảng”.
Dựa trên các hiện vật khảo cổ học, Tiến sĩ Lưu Anh Rô đề xuất: “Trước hết, cần nghiên cứu hình thành “Nhà trưng bày Sông nước Trung Phường” theo hướng một thiết chế văn hóa cộng đồng, từng bước phát triển thành Bảo tàng Sông nước Trung Phường khi đủ điều kiện”. Ông lưu ý thêm, nội dung trưng bày cần tập trung vào lịch sử nghề biển của Trung Phường thông qua các ngư cụ truyền thống, phương tiện đánh bắt, vận tải biển, nghề làm nước mắm, chế biến hải sản.
Kiến nghị tích hợp di sản vào quy hoạch chung
Ông Nguyễn Văn Hòa - Bí thư Đảng ủy xã Duy Nghĩa - khẳng định: “Trung Phường, một cảng thị cổ từng bị cát biển vùi lấp qua nhiều thế kỷ, sẽ có cơ hội hồi sinh trong một diện mạo mới, trở thành động lực phát triển du lịch, kinh tế và văn hóa cho vùng đông nam TP Đà Nẵng trong tương lai”.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, chương trình hành động của xã Duy Nghĩa tập trung nghiên cứu tổng thể không gian di sản, tiếp tục khảo sát, số hóa dữ liệu và lập bản đồ quy mô từ Cửa Đại, An Lương đến Bàu Ấu và các di tích Champa lân cận.
Về tính pháp lý, Bí thư Đảng ủy xã Duy Nghĩa nhấn mạnh giải pháp trọng tâm: “Những việc có thể làm ngay, là đưa kết quả Tọa đàm làm cơ sở khoa học để xin điều chỉnh, bổ sung vào quy hoạch mới (sau sáp nhập tỉnh), quy hoạch phân khu để bảo vệ và có điều kiện bảo tồn, phát huy di sản cảng thị cổ Trung Phường”.
Dựa trên nền tảng quy hoạch này, địa phương định hướng xúc tiến đầu tư, kêu gọi doanh nghiệp hình thành tuyến du lịch di sản ven biển phía nam thành phố. Tuyến này sẽ kết nối chuỗi không gian Trung Phường, Hội An, Cù Lao Chàm, Trà Kiệu và Đồng Dương. Cùng với đó là ý tưởng hình thành bảo tàng thực cảnh nhằm tái hiện lịch sử thương cảng, đời sống cư dân, nghề làm nước mắm và ký ức ghe bầu.
Trước tình trạng sạt lở đe dọa sinh kế cộng đồng, ông Nguyễn Văn Hòa nêu rõ: “Mọi kế hoạch phát triển đều phải đặt trên nền tảng bảo tồn. Việc đầu tư các công trình chống sạt lở, phục hồi hệ sinh thái ven biển và bảo vệ cảnh quan tự nhiên cần được triển khai đồng bộ với các dự án du lịch. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ di sản, mà còn là điều kiện tiên quyết để phát triển bền vững”.
Đồng thời, ông Hòa cũng khẳng định, di sản chỉ thực sự sống khi trở thành một phần của đời sống đương đại. Với Trung Phường, bảo tồn không phải là giữ nguyên những gì còn sót lại, mà là khơi dậy ký ức lịch sử, chuyển hóa giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển.
Đặc biệt, đây là hoạt động thực tiễn nhằm cụ thể hóa chủ trương triển khai thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam của xã Duy Nghĩa.
