Những cánh cửa dẫn vào Kinh thành Huế
Kinh thành Huế hiện có tổng cộng 13 cửa ra vào, gồm 10 cửa đường bộ, 2 cửa đường thủy và 1 cửa phụ. Hệ thống này được hình thành từ thời vua Gia Long với phần vòm cửa, sau đó được hoàn thiện thêm vọng lâu bên trên dưới triều vua Minh Mạng.
Mỗi cửa thành không chỉ đảm nhận chức năng giao thông mà còn gắn với những câu chuyện lịch sử, văn hóa riêng.
Theo tư liệu lịch sử, cửa Ngăn, tên chính thức là Thể Nhân Môn, từng là lối đi dành riêng cho vua và các quan lại. Mỗi khi nhà vua xuất hành, quân lính sẽ phong tỏa khu vực trước cửa thành để đảm bảo nghi lễ và an ninh, từ đó người dân quen gọi nơi đây là cửa Ngăn.
Nằm bên phải Kỳ Đài theo hướng Bắc - Nam là cửa Quảng Đức, thường được gọi là cửa Sập. Tên gọi dân gian này xuất phát từ trận lũ lớn năm 1953 khiến cả vọng lâu và vòm cửa bị đổ sập.
Ở phía Nam Kinh thành là cửa Chánh Nam, hay còn được người dân gọi là cửa Nhà Đồ. Theo sử liệu, thời vua Gia Long từng có kho chứa vật dụng triều đình và binh khí đặt gần khu vực này nên cái tên Nhà Đồ được hình thành và lưu truyền đến nay.
Còn cửa Hữu, tức Tây Nam Môn, là nơi gắn với một trong những dấu mốc quan trọng của lịch sử dân tộc khi vua Hàm Nghi xuất thành ban Chiếu Cần Vương kêu gọi nhân dân đứng lên chống thực dân Pháp.
Hai cửa đường thủy của Kinh thành là Tây Thành Thủy Quan và Đông Thành Thủy Quan, nằm ở hai đầu dòng sông Ngự Hà. Đây từng là tuyến giao thông thủy quan trọng kết nối khu vực nội thành.
Cửa Chánh Tây là một trong những vị trí chịu nhiều tổn thất trong cuộc chiến Mậu Thân năm 1968. Phần vọng lâu phía trên từng bị phá hủy hoàn toàn và chỉ được phục dựng trong những năm gần đây.
Ở hướng Tây Bắc là cửa An Hòa, tên gọi xuất phát từ ngôi làng và khu chợ cùng tên nằm phía ngoài cửa thành. Cửa Hậu nằm phía Bắc Kinh thành, còn được biết đến với tên Chánh Bắc Môn. Sau khi thực dân Pháp chiếm đóng Huế, khu vực này được sử dụng làm Đồn Mang Cá nên người dân địa phương cũng quen gọi cửa thành theo tên đồn quân sự.
Bên cạnh hệ thống cửa chính còn có Trấn Bình Môn - cửa phụ dẫn ra Trấn Bình Đài, một công trình quân sự từng giữ vai trò phòng thủ quan trọng cho Kinh thành.
Phía Đông Bắc là cửa Kẻ Trài. Tên gọi bắt nguồn từ một xóm dân cư từng tồn tại trước cửa thành, nơi người dân dựng lều quán, nhà tạm để buôn bán ven sông. Trải qua thời gian, tên xóm trở thành tên cửa thành. Cổng đóng kín suốt hơn 100 năm qua.
Trong khi đó, cửa Đông Ba, tức Chánh Đông Môn, là cửa thành nổi tiếng bởi nằm cạnh chợ Đông Ba cũ, khu chợ lâu đời và sầm uất bậc nhất cố đô. Cửa cuối cùng là Thượng Tứ, hay Đông Nam Môn. Tên gọi này xuất phát từ Viện Thượng Tứ, cơ quan chuyên chăm sóc và quản lý ngựa phục vụ triều đình Nguyễn.
Kẻ Trài mở cửa sau hơn 100 năm
Từ ngày 30.5.2026, cửa Kẻ Trài chính thức được mở thông hoàn toàn, chấm dứt hiện trạng hạn chế lưu thông kéo dài hơn một thế kỷ.
Cửa Kẻ Trài nằm bên bờ tây sông Đông Ba, từng là một trong những cửa thành quan trọng của Kinh thành Huế. Tuy nhiên, sau sự kiện thất thủ Kinh đô năm 1885, khu vực Mang Cá bị thực dân Pháp biến thành khu quân sự. Hệ thống tường rào và công trình phòng thủ được dựng lên đã chia cắt nhiều tuyến giao thông cũ, trong đó có cửa Kẻ Trài.
Từ đó, lối vào này dần tách khỏi nhịp sống đô thị và trở thành khu vực ít người có điều kiện tiếp cận.
Sau khi Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế di dời trụ sở, khu vực Mang Cá được bàn giao cho chính quyền địa phương quản lý. Dù vậy, việc đi lại qua cửa Kẻ Trài vẫn bị giới hạn trong một thời gian trước khi được mở hoàn toàn.
Bước ngoặt đến khi đoạn tường bao tồn tại từ thời Pháp thuộc được tháo dỡ, tạo điều kiện kết nối liên thông các tuyến đường Thái Phiên, Đinh Tiên Hoàng và cửa Kẻ Trài. Tuyến giao thông mới giúp hình thành trục lưu thông xuyên suốt bên trong Kinh thành.
Việc mở cửa không chỉ tạo thêm hướng đi lại thuận lợi cho người dân mà còn góp phần giảm áp lực giao thông tại các cửa thành có lưu lượng phương tiện lớn như Đông Ba và Thượng Tứ.
Theo Trung tâm Quản lý và Khai thác hạ tầng TP Huế, phương án tổ chức giao thông mới được triển khai đồng thời tại khu vực cửa Kẻ Trài và cửa Đông Ba nhằm giảm tải cho các tuyến đường nội đô và tăng cường kết nối giữa các khu dân cư.
Khi tuyến đường được nối thông, phương tiện có thể di chuyển từ cửa Chánh Tây đến cửa Kẻ Trài thay vì tập trung chủ yếu qua cửa Đông Ba và Thượng Tứ như trước đây.
Liên quan đến hạ tầng giao thông, lan can cầu tại khu vực cửa Kẻ Trài hiện đã xuống cấp, nhiều đoạn bị hư hỏng nghiêm trọng. Trước mắt, cơ quan chức năng sẽ lắp đặt cọc tiêu phản quang tại hai đầu cầu để đảm bảo an toàn cho người tham gia giao thông, đồng thời đề xuất sớm triển khai sửa chữa lan can và bổ sung hệ thống chiếu sáng trong khu vực.
