Chùa Láng, hay còn có tên chữ là Chiêu Thiền tự hoặc Chùa Cà, là một di tích lịch sử - văn hóa quan trọng ở phía Tây kinh thành Thăng Long xưa. Nay thuộc phường Láng Thượng, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.
Theo truyền thuyết dân gian, vua Lý Anh Tông (1138-1175) đã cho xây chùa Láng để thờ chư Phật, vua cha Lý Thần Tông và ghi nhớ công ơn của thiền sư Từ Đạo Hạnh.
Giai thoại về vị thiền sư từng được dân gian tôn vào hàng thánh bất tử
Theo "Hoàn Long huyện chí” của Hoàng Đặng Quýnh, có một nhân vật là Thiền sư Từ Đạo Hạnh từng sang Tây Thiên tu luyện phép nhà Phật. Ông là người đặt nền móng cho giáo lý Phật học mang tính dân gian, mở đầu cho môn phái Mật Tông. Ông cũng là danh nhân văn hóa nghệ thuật khi phát triển diễn xuất nghệ thuật chèo độc đáo.
Trước khi Từ Đạo Hạnh qua đời, ông cho thiền sư Nguyễn Minh Không biết mình sẽ đầu thai làm con trai một nhà quý tộc Sùng Hiền hầu (là em trai vua Lý Nhân Tông). Vì vua Lý Nhân Tông không có con, nên lấy con trai của ông Sùng Hiền hầu để nối ngôi, tức vua Lý Thần Tông.
Do sự tích ấy mà con của Lý Thần Tông là Lý Anh Tông đã cho xây cất chùa Chiêu Thiền để thờ vua cha và tiền thân của Người là thiền sư Từ Đạo Hạnh.
Hiện chùa Láng vẫn còn lưu giữ một số di vật cổ, trong đó có chiếc hòm nhỏ đựng các lá đồng viết chữ Phạn bằng son đỏ. Theo truyền thuyết, về sau Từ Đạo Hạnh lên tu hành tại núi Sài Sơn (nay thuộc Hà Nội), rồi hóa sinh vào nhà Sùng Hiền hầu và trở thành vua Lý Thần Tông.
Nơi bảo tồn và sinh hoạt tín ngưỡng lâu đời
Trải qua gần 900 năm lịch sử, ngôi chùa đã được trùng tu nhiều lần. Diện mạo hiện nay là lần tu sửa dưới thời Tự Đức.
Khuôn viên chùa rộng rãi, cõi tục và cõi thiền được phân chia bởi lớp tường gạch bao quanh; bố cục đối xứng một trục dọc từ cửa tam quan đến nhà Tổ phía sau. Phía trong cửa tam quan là 2 sân vuông mỗi bề 100m, ở giữa có sập đá là nơi chồng kiệu khi rước thánh. Bên trong sân chùa là lầu bát giác với 16 mái đao cong thường là nơi làm lễ dâng hương.
Phía sau sân chùa là Tiền đường, Trung đường, Nhà thiêu hương, Thượng điện, Tả hữu hành lang, nhà Tổ, nhà Mẫu và vườn tháp. Kiến trúc tầng tầng, lớp lớp với chức năng khác nhau, hòa hợp với sân vườn, tạo nên không gian hài hòa, tĩnh mịch.
Dưới hành lang còn có hai dãy thập điện và 18 vị La hán cùng nhiều tượng thờ có niên đại từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19 trải dài từ thời Lê đến triều Nguyễn.
Chùa hiện nay còn lưu giữ 198 pho tượng lớn nhỏ, 30 bức hoành phi, 31 câu đối và 12 đạo sắc phong. Chùa có 15 tấm bia đá ghi chép lại lịch sử hình thành, quá trình tồn tại và những đợt trùng tu lớn của chùa Láng qua các triều đại, trong đó có tấm bia được tạo dựng năm 1656 có hoa văn rất đẹp. Ngoài ra còn vài ba cuốn sách cổ quý hiếm.
Bên cạnh kiến trúc cổ kính, chùa còn là chốn tâm linh Phật pháp trang nghiêm. Vào những dịp lễ lớn trong năm như lễ Tết, lễ Phật đản, du khách bốn phương lại nô nức về đây dâng hương lễ Phật, cầu mong bình an, phát đạt và tham gia vào các hoạt động nghi lễ cổ truyền.
Hàng năm, người dân mở hội Láng vào ngày 7 tháng Ba âm lịch, ngày hóa thân của thiền sư Từ Đạo Hạnh. Trong lễ hội có nghi thức rước kiệu dâng hương, tế lễ, nghi thức Dẫn lục cúng tại chùa cùng những trò chơi dân gian như: đập niêu, thổi cơm thi, chọi gà, hội thơ, hội thư pháp, thi đấu cờ tướng...
Chùa dự kiến được tu bổ, tôn tạo kiến trúc, cảnh quan đồng thời ứng dụng công nghệ số nhằm phục vụ bảo tồn và phát huy giá trị theo hướng hiện đại với tổng mức đầu tư gần 343 tỉ đồng.
