Giáo dục lịch sử trong kỷ nguyên số: Thổi luồng gió mới

​

Làm “sống lại” bài học lịch sử

Trong bối cảnh chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực, ngành Giáo dục Phú Thọ đã và đang từng bước đưa công nghệ vào giảng dạy, đặc biệt với môn Lịch sử. Thực tế tại nhiều trường THCS cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp “làm mềm” kiến thức mà còn mở ra cách tiếp cận hoàn toàn mới, phát huy năng lực tư duy, sáng tạo của học sinh.

Tại Trường THCS Định Trung (phường Vĩnh Phúc), chuyển đổi số được triển khai bài bản, đồng bộ từ công tác quản lý đến tổ chức dạy học. Theo bà Nguyễn Cẩm Mỹ - Hiệu trưởng nhà trường, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là động lực đổi mới toàn diện phương pháp giáo dục.

Nhà trường đẩy mạnh việc khai thác các phần mềm ôn luyện chuyên sâu, giúp học sinh tự đánh giá năng lực và lấp đầy lỗ hổng kiến thức mọi lúc, mọi nơi. Đặc biệt với môn Lịch sử, thay vì những trang sách thuần túy, nhà trường sử dụng bản đồ số, phim tư liệu 3D... để tái hiện những cột mốc vàng của dân tộc. Điều này giúp kiến thức trở nên sống động, học sinh thấu hiểu bối cảnh lịch sử một cách tự nhiên nhất.

Không dừng lại ở đó, Trường THCS Định Trung còn tổ chức mô hình “Người giỏi kèm người chưa biết”, cầm tay chỉ việc, giúp đội ngũ giáo viên từng bước làm chủ các nền tảng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và các công cụ tương tác như Quizizz, Padlet vào giảng dạy. Nhờ vậy, mỗi tiết học Lịch sử không còn là việc truyền đạt kiến thức một chiều mà trở thành hành trình khám phá, trải nghiệm.

Cùng với đó, nhà trường khuyến khích học sinh chủ động nghiên cứu học liệu số, video bài giảng trước khi đến lớp thông qua các nền tảng học tập của trường. Việc tự học trước giúp các em nắm vững kiến thức nhận biết và thông hiểu, khi lên lớp, thầy và trò có thêm thời gian cho hoạt động vận dụng cao, thảo luận sâu và giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Tại Trường THCS Nông Trang (phường Nông Trang), việc ứng dụng công nghệ số cũng được triển khai sâu rộng. Bà Nguyễn Thị Hồng Lan - Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định ứng dụng công nghệ số không phải phong trào nhất thời, mà là con đường tất yếu để nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt với môn Lịch sử cần 'làm sống lại' quá khứ bằng trải nghiệm trực quan”.

Để giờ học Lịch sử không khô khan mà trở nên gần gũi, hấp dẫn hơn; học sinh chủ động tìm hiểu thay vì chỉ tiếp nhận thụ động, Trường THCS Nông Trang đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như: Khuyến khích giáo viên sử dụng các phần mềm trình chiếu, video tư liệu, bản đồ số, hình ảnh 3D... để minh họa bài giảng, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động, dễ hiểu.

Nhà trường cũng tăng cường sử dụng các nền tảng dạy học trực tuyến và kho học liệu số để giao nhiệm vụ học tập, kiểm tra, đánh giá; đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ giữa giáo viên. Đáng chú ý, giáo viên còn xây dựng hệ sinh thái học tập trên nền tảng số, cho phép cá nhân hóa việc học, giúp mỗi học sinh có lộ trình phù hợp với năng lực. Điều này góp phần phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo của các em.​

Thích ứng với thay đổi địa giới hành chính

Một trong những vấn đề mới đặt ra trong giảng dạy Lịch sử hiện nay là việc điều chỉnh địa giới hành chính sau sáp nhập tỉnh, thành. Điều này mở ra cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức cho giáo viên trong giảng dạy lịch sử địa phương.

Theo cô Cao Thị Phương Thảo - giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Nông Trang, việc sáp nhập giúp mở rộng không gian lịch sử địa phương, tạo điều kiện để giáo viên có thêm tư liệu, sự kiện, nhân vật đưa vào bài học.

“Sau sáp nhập, nguồn tư liệu lịch sử trở nên phong phú hơn, giúp bài học đa dạng, hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu tài liệu thống nhất, giáo viên phải tự cập nhật, điều chỉnh nội dung giảng dạy. Học sinh dễ nhầm lẫn giữa địa danh cũ và mới”, cô Phương Thảo chia sẻ.

Cô Trần Mỵ Thành - giáo viên môn Lịch sử, Trường THCS Định Trung đồng quan điểm khi cho rằng, đây là cơ hội để đổi mới cách dạy học, giúp học sinh hiểu sâu hơn về sự vận động của lịch sử.

“Việc sáp nhập giúp mở rộng không gian văn hóa, tạo điều kiện để học sinh có cái nhìn liên vùng. Tuy nhiên, khó khăn là phải giúp các em thích nghi với tên gọi, địa danh mới. Tôi thường sử dụng bản đồ số, dự án học tập để học sinh so sánh, nhận thức sự thay đổi một cách trực quan”, cô Thành cho biết.

Theo các giáo viên, sự thay đổi lớn nhất của việc học lịch sử trong thời đại số chính là chuyển từ “học thuộc” sang “hiểu và trải nghiệm”. Học sinh không còn thụ động tiếp nhận kiến thức mà trở thành chủ thể của quá trình học tập, chủ động khám phá, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra một số khó khăn như hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, đường truyền Internet không ổn định; kho học liệu số chưa được chuẩn hóa; giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian, công sức để thiết kế bài giảng số. Bên cạnh đó, việc đảm bảo tính chính xác của thông tin lịch sử trên môi trường mạng cũng là thách thức không nhỏ.

Trước thực tế đó, các giáo viên mong muốn ngành Giáo dục có hệ thống học liệu số dùng chung, được thẩm định khoa học; tăng cường tập huấn kỹ năng công nghệ cho giáo viên; đồng thời có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ những sáng kiến đổi mới trong dạy học.

Có thể thấy, công nghệ số đang từng bước “thổi luồng gió mới” vào môn Lịch sử tại các trường học ở Phú Thọ. Không chỉ làm thay đổi cách dạy và học, công nghệ còn góp phần khơi dậy niềm yêu thích, giúp học sinh chủ động khám phá, hiểu sâu giá trị lịch sử dân tộc.

Trong hành trình đổi mới giáo dục, việc ứng dụng công nghệ không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn trở thành chìa khóa để nâng cao chất lượng dạy và học, đưa môn Lịch sử đến gần hơn với thế hệ trẻ trong thời đại số.