Tiềm năng lớn từ nguồn dược liệu và hệ thống y học cổ truyền
Việt Nam có nguồn dược liệu phong phú với hơn 5.000 loài cây, nấm cùng hàng trăm loài động vật, khoáng vật làm thuốc. Tuy nhiên, tiềm năng này chưa được khai thác tương xứng khi ngành dược trong nước mới chủ động được khoảng 20% nguyên liệu sản xuất thuốc, phần lớn vẫn phải nhập khẩu.
Để phát huy thế mạnh y học cổ truyền và dược liệu, Bộ Y tế đang hoàn thiện chính sách mở rộng danh mục thuốc được bảo hiểm y tế thanh toán, đồng thời triển khai Chiến lược phát triển ngành dược đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Trọng tâm là ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển công nghiệp dược liệu theo chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu.
Theo TS Trần Minh Ngọc - Viện trưởng Viện Dược liệu, giá trị của khoa học không chỉ nằm ở các công bố nghiên cứu mà phải được khẳng định bằng hiệu quả thực tiễn. Các sản phẩm dược liệu cần được chứng minh về hiệu quả lâm sàng và độ an toàn, đồng thời tạo ra giá trị gia tăng cao từ nguồn tài nguyên bản địa.
Theo Bộ Y tế, mạng lưới y học cổ truyền hiện có 5 bệnh viện trực thuộc bộ, ngành; 61 bệnh viện tuyến tỉnh, thành phố và 10 bệnh viện tư nhân. Năm 2025, cả nước ghi nhận gần 7 triệu lượt khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền, chiếm 3,3% tổng số lượt khám chữa bệnh; tỉ lệ này đạt 11% ở tuyến tỉnh, 16% ở tuyến huyện và 24% ở tuyến xã. Hiện Quỹ Bảo hiểm y tế chi trả cho 229 thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền.
Tuy nhiên, y học cổ truyền vẫn đối mặt với nhiều hạn chế. Tỉ lệ khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền tại tuyến cơ sở có xu hướng giảm; chi phí cho thuốc y học cổ truyền chỉ chiếm khoảng 5,42% tổng chi thuốc năm 2025.
Hướng tới trụ cột quan trọng của hệ thống y tế quốc gia
Theo PGS.TS Đậu Xuân Cảnh - Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, y học cổ truyền hiện đã được tích hợp sâu vào hệ thống y tế với hàng chục bệnh viện chuyên khoa và hàng nghìn cơ sở khám chữa bệnh trên cả nước.
Tuy nhiên, để phát huy đầy đủ giá trị của lĩnh vực này, cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, kiểm chứng và chuẩn hóa các bài thuốc gia truyền; xây dựng cơ sở dữ liệu về cây thuốc, bài thuốc quý; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ trong khám chữa bệnh.
PGS.TS Nguyễn Quốc Huy - Giám đốc Học viện Y - Dược học cổ truyền Việt Nam - cho rằng, đổi mới giáo dục và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ trọng tâm để y dược cổ truyền khẳng định vị thế trong nền y học thế giới.
Học viện sẽ tập trung xây dựng nền tảng nghiên cứu vững mạnh, nâng cao năng lực thử nghiệm lâm sàng, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, thương mại hóa sản phẩm khoa học và mở rộng nghiên cứu kết hợp giữa y học cổ truyền với y học hiện đại.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát huy thế mạnh của y học cổ truyền là yêu cầu cấp thiết để mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Bên cạnh đó, việc xây dựng danh mục bệnh được khám, chữa bệnh trực tiếp tại các cơ sở chuyên sâu về y học cổ truyền sẽ giúp người dân, đặc biệt là bệnh nhân mắc bệnh mạn tính và có nhu cầu phục hồi chức năng, tiếp cận dịch vụ chất lượng cao thuận lợi hơn. Trong bối cảnh già hóa dân số và gia tăng các bệnh không lây nhiễm, y học cổ truyền được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, lão khoa và chăm sóc cộng đồng.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương phát triển y dược cổ truyền, từ Nghị quyết 20-NQ/TW, Chỉ thị 24-CT/TW đến các kết luận, nghị quyết mới về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Trên nền tảng “Nam dược trị Nam nhân” và kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại, các chính sách hướng tới phát huy thế mạnh dược liệu Việt Nam, nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền, thúc đẩy nghiên cứu, đào tạo, phòng bệnh và khám chữa bệnh.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu đưa y học cổ truyền đến gần hơn với cộng đồng, chuẩn hóa các mô hình chăm sóc sức khỏe không dùng thuốc và sớm xây dựng Chiến lược phát triển y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Đây là nền tảng quan trọng để biến giá trị truyền thống thành động lực phát triển mới.
