Kazakhstan đề nghị tiếp nhận kho uranium của Iran được làm giàu gần mức dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân nếu Washington và Tehran đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân của nước Cộng hòa Hồi giáo này.
Ông Rafael Grossi, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cho hay, quốc gia Trung Á này đã bày tỏ thiện chí lưu giữ số uranium trên trong cuộc gặp của ông với Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev tại Astana tuần này.
Ông Grossi cho hay, do IAEA hiện có một “ngân hàng uranium làm giàu thấp” tại Kazakhstan nên đây có thể là nơi lưu trữ an toàn cho số uranium của Iran.
Ông nói thêm, phương án này có thể được cả Mỹ và Iran chấp nhận. Tuy nhiên, số phận cuối cùng của kho uranium vẫn sẽ phụ thuộc vào các cuộc đàm phán hạt nhân diễn ra sau khi đạt được thỏa thuận khung.
Số phận của khoảng 440kg uranium được làm giàu tới độ tinh khiết 60% của Iran hiện là một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trong các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran về một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột Mỹ - Israel với Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu số uranium này phải được chuyển ra khỏi Iran.
Về công khai, Tehran cho biết không muốn bàn giao kho uranium. Tuy nhiên, theo các nguồn thạo tin, Iran có thể cam kết thảo luận việc pha loãng hoặc chuyển giao vật liệu phân hạch trong khuôn khổ của thỏa thuận nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn mong manh thêm 60 ngày, mở lại eo biển Hormuz và tạo khuôn khổ cho các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân.
Một quan chức Mỹ ngày 28.5 cho biết, các nhà đàm phán hai bên đã đạt được một biên bản ghi nhớ (MOU) về thỏa thuận, song Tổng thống Donald Trump vẫn chưa phê chuẩn văn bản này và cần thêm thời gian để cân nhắc.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sau đó nói rằng, Washington “vẫn chưa đến đích”, nhưng hai bên đã tiến rất gần tới thỏa thuận. Ông nói kho uranium của Iran vẫn là điểm bất đồng lớn.
Kho 440kg uranium làm giàu cao được cho là đang nằm dưới đống đổ nát tại 3 cơ sở hạt nhân chính của Iran gồm Natanz, Fordow và Isfahan, những nơi bị Mỹ ném bom trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày của Israel với Iran vào tháng 6 năm ngoái.
Các chuyên gia nhận định, lượng uranium này nếu tiếp tục được làm giàu lên mức 90% độ tinh khiết có thể đủ để chế tạo khoảng 10 vũ khí hạt nhân.
Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích dân sự và hòa bình. Ngoài số uranium làm giàu ở mức cao, Iran còn có hơn 9.000kg uranium được làm giàu ở mức thấp hơn.
Trong tuần này, Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng lượng uranium làm giàu cao của Iran phải “được chuyển giao ngay cho Mỹ hoặc tốt hơn là bị phá hủy tại chỗ”, với sự giám sát của cơ quan năng lượng nguyên tử hoặc tổ chức tương đương.
Ông Trump cũng lưu ý, ông “không cảm thấy yên tâm” nếu Nga hoặc Trung Quốc là bên tiếp nhận kho uranium của Iran. Ngoài vấn đề uranium, Mỹ còn muốn Iran chấp nhận lệnh hoãn làm giàu uranium kéo dài 20 năm.
