Cây rừng già cỗi chết dần
Hơn 1 tháng trôi qua từ thời điểm xảy ra các vụ cháy rừng phòng hộ nghiêm trọng tại các xã Triệu Cơ, Nam Cửa Việt (tỉnh Quảng Trị), dấu vết thiệt hại vẫn hiện rõ.
Tại tiểu khu 794, xã Triệu Cơ, nhiều khu vực chỉ còn nền cát phủ lớp tro đen, cỏ dại và cây bụi cháy sém. Qua kiểm đếm tại khu vực hơn 90ha xảy ra cháy, chỉ khoảng 40% diện tích có cây rừng, còn khoảng 60% là đất trống với cỏ dại, cây bụi và lớp thực bì dày. Cách đó không xa, rừng phòng hộ ở thôn Linh Chiểu may mắn không bị các vụ hỏa hoạn “ghé thăm”, nhưng trên nền cát trắng, chỉ lác đác ít cây tràm được trồng hơn 20 năm trước, nhiều cây thân chỉ bằng cổ tay, sinh trưởng chậm. Bà Hoàng Thị Hồng Huế - Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Cơ thông tin, nhiều diện tích rừng phòng hộ trên cát ở địa phương rất “nghèo”, cây phân bố không dày nên chức năng chắn gió, chắn cát chưa phát huy được như kỳ vọng. Phần lớn diện tích rừng phòng hộ trên cát được trồng bằng keo, tràm. Lá cây rụng tích tụ qua nhiều năm, xen cỏ khô tạo lớp vật liệu cháy dày. Khi gặp nắng nóng kéo dài và gió mạnh, lửa dễ bén và lan nhanh. Toàn xã Triệu Cơ có khoảng 678ha rừng phòng hộ, nhưng cây bản địa chỉ chiếm 49,77ha, phần lớn diện tích còn lại là tràm hoa vàng và keo lai. Trong khu vực Hạt Kiểm lâm Triệu Phong quản lý gồm xã Triệu Cơ và Nam Cửa Việt, diện tích đáp ứng tiêu chí thành rừng chỉ đạt khoảng 50-60%, trong khi vẫn còn khoảng 520ha đất trống quy hoạch lâm nghiệp.
Theo Hạt Kiểm lâm Triệu Phong, vụ cháy từ ngày 23-26.6 tại xã Triệu Cơ và vụ cháy ngày 26-27.6 tại xã Nam Cửa Việt có tổng diện tích xảy ra cháy 460ha, trong đó gần 150ha là đất rừng phòng hộ không có cây rừng. Ông Nguyễn Khánh Chưởng - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Triệu Phong - nhận định, cần thay đổi cách tổ chức rừng phòng hộ trên cát. “Cần đầu tư trồng rừng hỗn loài, tăng tỉ lệ cây bản địa phù hợp với lập địa vùng cát. Rừng có nhiều tầng, nhiều loài cây sẽ phát huy chức năng phòng hộ tốt hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ cháy lan so với việc phụ thuộc vào một số loài keo, tràm” - ông Chưởng nói.
Gỡ nút thắt để phục hồi rừng
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, phần lớn rừng phòng hộ ven biển ở địa phương được hình thành từ các chương trình PAM, 327, 661 cách đây 20-30 năm. Qua thời gian, nhiều diện tích tràm hoa vàng đã già cỗi, cây mục thân hoặc chết dần do nắng hạn, bão, cát bay, ngập úng. Trong khi đó, điều kiện lập địa vùng cát nghèo dinh dưỡng, nhiễm mặn, thường xuyên chịu gió mạnh khiến việc phục hồi rừng khó khăn hơn nhiều so với vùng đất đồi.
Ông Phan Văn Phước - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị - đánh giá, khó khăn đáng chú ý hiện nay nằm ở cơ chế xử lý những diện tích rừng phòng hộ đã thoái hóa, già cỗi. Nghị định 42/2026/NĐ-CP đã sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục thanh lý rừng trồng. Tuy nhiên, rừng trồng phòng hộ có mật độ thưa, già cỗi hoặc thoái hóa không thuộc các trường hợp được thanh lý. Vì vậy, dù hiệu quả phòng hộ giảm, các chủ rừng chưa thể thanh lý toàn bộ để trồng lại bằng cơ cấu cây phù hợp hơn mà chủ yếu phải trồng bổ sung nhằm bảo đảm mật độ thành rừng.
“Khó khăn chủ yếu hiện nay không nằm ở nguồn kinh phí mà là ở cơ sở pháp lý. Việc chưa có quy định cho phép thanh lý rừng trồng phòng hộ bị thoái hóa, quá tuổi đã hạn chế khả năng chuyển hóa rừng sang các loài cây bản địa phù hợp” - ông Phước nói. Để từng bước khắc phục, Sở Nông nghiệp và Môi trường sẽ tham mưu UBND tỉnh triển khai 6 nhóm giải pháp. Trong đó, ưu tiên lựa chọn cây trồng đúng điều kiện lập địa; sử dụng giống chất lượng cao; cải tạo đất, giữ ẩm...
