TPHCM đẩy nhanh xanh hóa giao thông

Thiệt hại hơn 3.000 tỉ đồng/năm vì ô nhiễm

Sau hợp nhất, TPHCM có khoảng 14 triệu dân, với 1,28 triệu ôtô và 11,5 triệu xe môtô, xe gắn máy đăng ký. Phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm tỉ lệ lớn.

Khoảng 61,06% ôtô đang lưu hành được sản xuất trước năm 2017, thuộc nhóm có tiêu chuẩn khí thải dưới Mức 4; khoảng 51,18% xe môtô, xe gắn máy thuộc nhóm dưới Mức 2.

Trong khi đó, phương tiện xanh mới chiếm tỉ lệ khiêm tốn. Ôtô điện chiếm khoảng 10,6% tổng số ôtô con, xe buýt điện trên 60% tổng số xe buýt, xe máy điện khoảng 1,5% tổng số xe môtô, xe gắn máy và xe tải điện chỉ khoảng 0,3% tổng số xe tải.

Theo nghiên cứu của Đề án kiểm soát khí thải giao thông trên địa bàn TPHCM, giao thông đường bộ đóng góp khoảng 88% NOx, 99% CO, 79% SO2 và 88% bụi trong tổng phát thải giao thông. Thiệt hại kinh tế liên quan đến ô nhiễm không khí được ước tính trên 3.000 tỉ đồng/năm, tương đương khoảng 0,25% GRDP.

Nếu không thay đổi chính sách, phát thải khí nhà kính từ giao thông vận tải dự báo tăng từ 16,4 triệu tấn CO2 năm 2025 lên 17,7 triệu tấn vào năm 2030, tăng 7,9%.

Theo Sở Xây dựng TPHCM, thành phố đặt mục tiêu giảm 90% lượng ô nhiễm không khí tăng thêm do hoạt động giao thông vận tải vào năm 2030. Vì vậy, phát triển vận tải công cộng, kiểm soát phương tiện cá nhân và thúc đẩy chuyển đổi phương tiện xanh là những giải pháp trọng tâm.

Thí điểm vùng phát thải thấp từ năm 2027

Để kiểm soát khí thải, TPHCM đề xuất thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) từ tháng 7.2027 tại khu vực lõi trung tâm và Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Tổng khu vực thí điểm rộng khoảng 16,6km2, có hơn 176.200 người. Sau hai năm, từ đầu năm 2029, LEZ dự kiến mở rộng đến khu vực Vành đai 2.

Lộ trình kiểm soát được chia theo từng nhóm phương tiện. Từ năm 2027, xe buýt và xe ba bánh thu gom rác phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh khi hoạt động trong LEZ. Từ năm 2028, xe máy công nghệ chở khách và shipper cũng phải chuyển đổi sang xe điện.

Taxi từ năm 2028 phải đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 5 khi vào LEZ, trước khi chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh từ năm 2030.

Xe tải đến 1 tấn từ năm 2028 phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đến năm 2035, toàn bộ xe tải phải chuyển đổi.

Với xe máy, môtô cá nhân, tiêu chuẩn khí thải Mức 3 được áp dụng từ năm 2029, nâng lên Mức 4 từ năm 2030 và chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035.

Ôtô cá nhân áp dụng Mức 4 từ năm 2028, nâng lên Mức 5 từ năm 2030 và hoàn tất chuyển đổi sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035.

Như vậy, đến năm 2035, hầu hết phương tiện hoạt động trong LEZ phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Trên toàn TPHCM, mục tiêu hoàn tất chuyển đổi được đặt ra vào năm 2040.

Cần gần 35.000 tỉ đồng cho lộ trình xanh hóa

Anh Mai Văn Thành (38 tuổi), tài xế xe máy công nghệ hoạt động tại khu vực trung tâm TPHCM, đồng tình với chủ trương chuyển sang xe điện vì thường xuyên cảm nhận rõ khói bụi khi chạy xe cả ngày. Tuy nhiên, anh cho rằng cần có chính sách hỗ trợ phù hợp. “Với tài xế công nghệ, xe là phương tiện kiếm sống. Nếu phải chuyển đổi trong thời gian ngắn, thành phố cần hỗ trợ đủ lớn, thủ tục đơn giản và có chính sách cho vay trả góp lãi suất thấp để chúng tôi giảm áp lực chi phí” - anh Thành nói.

Ông Nguyễn Văn Tiến (50 tuổi, phường Xuân Hòa) ủng hộ hạn chế phương tiện phát thải cao tại khu vực trung tâm, nơi đông dân và thường xuyên ùn tắc. “Tuy nhiên thành phố cần phát triển mạng lưới trạm sạc, tủ đổi pin thuận tiện; đồng thời có chính sách hỗ trợ để giá xe điện phù hợp với thu nhập, ưu tiên hỗ trợ trực tiếp một phần giá xe” - ông Tiến nói.

Theo Sở Xây dựng TPHCM, hiện toàn thành phố có khoảng 5.786 trạm sạc ôtô điện, 2.010 trạm sạc xe môtô điện và 5.075 tủ đổi pin xe máy. Tuy nhiên, khoảng 74,8% điểm sạc tập trung tại các trung tâm đô thị, cho thấy hạ tầng chưa phân bố đồng đều.

Theo Sở Xây dựng TPHCM, tổng nhu cầu kinh phí ngân sách Nhà nước tăng thêm để thực hiện các chính sách dự kiến khoảng 34.994 tỉ đồng.

Trong đó, 2.811 tỉ đồng dành cho đầu tư, bảo trì bến xe, bãi đỗ xe đa chức năng, hạ tầng trung chuyển, điểm dừng đỗ và các điểm kết nối với vận tải hành khách công cộng.

Khoảng 14.050 tỉ đồng dành cho hỗ trợ chuyển đổi phương tiện đối với doanh nghiệp vận tải, cá nhân, hộ gia đình, lái xe công nghệ và xe ba bánh chở rác; đồng thời đầu tư hệ thống quản lý, giám sát phương tiện trong LEZ, nâng cấp quan trắc không khí và hỗ trợ kiểm định khí thải lần đầu cho xe môtô, xe gắn máy.

Khoảng 13.185 tỉ đồng dành cho hỗ trợ giá vé và hoạt động vận tải hành khách công cộng. Ngoài ra, 147 tỉ đồng dành cho hạ tầng số, vé điện tử liên thông, bãi đỗ xe thông minh, nghiên cứu và thử nghiệm công nghệ mới.

Sau năm 2030, thành phố dự kiến cần thêm 4.815 tỉ đồng để đầu tư hệ thống nhận diện biển số tự động, cổng thu phí, máy chủ, phần mềm và cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý giao thông.