Toàn cảnh cuộc họp. Ảnh: Cục Di sản Văn hóa
Cuộc họp do TS.KTS. Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Trưởng ban soạn thảo xây dựng Đề án, chủ trì, với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan, đơn vị liên quan.
4 hệ giá trị
Việt Nam hiện có 9 di sản thế giới được UNESCO công nhận. Sau hơn 30 năm quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị, các di sản trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, du lịch, sinh kế cộng đồng, bảo vệ môi trường và quảng bá hình ảnh quốc gia.
Đề án được xây dựng theo định hướng phát triển kinh tế di sản gắn với phát triển bền vững. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị xác định yêu cầu nghiên cứu, lượng giá TEV, biến di sản thành tài sản và hình thành mô hình “di sản dẫn dắt phát triển kinh tế” tại các khu di sản thế giới và một số đô thị di sản.
Theo Đề án, di sản được nhìn nhận như vốn văn hóa, vốn tự nhiên và vốn xã hội. Lượng hóa Tổng giá trị kinh tế (TEV) không nhằm quy đổi toàn bộ giá trị văn hóa hay Giá trị nổi bật toàn cầu của di sản thành tiền, mà nhằm nhận diện và đo lường những lợi ích kinh tế, phúc lợi mà hệ thống tài sản di sản tạo ra cho xã hội.
TEV gồm giá trị sử dụng và phi sử dụng, từ du lịch, dịch vụ văn hóa, sinh thái, giáo dục, nghiên cứu, sinh kế cộng đồng đến cảnh quan, môi trường, thương hiệu lãnh thổ, giá trị lựa chọn cho tương lai, giá trị biểu tượng, bản sắc và lưu truyền cho thế hệ sau.
Tám đề án thành phần dự kiến được triển khai tại Hoàng thành Thăng Long, Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà, Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, Thành nhà Hồ, Phong Nha - Kẻ Bàng, Cố đô Huế, Phố cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn.
Hiện Việt Nam chưa có khung phương pháp lượng giá TEV thống nhất ở cấp quốc gia. Việc xây dựng khung chung sẽ tạo cơ sở chuẩn hóa dữ liệu, phương pháp, hỗ trợ quy hoạch, đầu tư, du lịch và cơ chế tài chính bảo tồn.
Khung TEV tiếp cận 4 hệ giá trị gồm tài sản tự nhiên, tài sản văn hóa, di sản định cư và tài sản kinh tế, kết hợp các phương pháp như chi phí du lịch, lượng giá ngẫu nhiên, thí nghiệm lựa chọn, giá trị hưởng thụ và chuyển giao lợi ích.
Nghiên cứu Tổng giá trị kinh tế Quần thể danh thắng Tràng An năm 2025 xác định giá trị văn hóa chiếm 49,31%, giá trị tự nhiên 38,99% và hệ thống cư trú 11,71%, cho thấy vai trò đáng kể của các giá trị phi thị trường và tác động lan tỏa từ di sản.
Ứng dụng công nghệ thông minh trong quản lý di sản
Kết quả Đề án được định hướng tích hợp với cơ sở dữ liệu, bản đồ, hệ thống GIS và phân tích không gian để nhận diện sự phân bố các nhóm giá trị, khu vực có giá trị bảo tồn cao, áp lực phát triển, điểm nóng về môi trường và rủi ro. Đây cũng là cơ sở hỗ trợ xây dựng các kịch bản phát triển và xác định ưu tiên đầu tư, bảo tồn.
Đề án hướng tới công bố kết quả nghiên cứu theo chuẩn mực khoa học quốc tế, tăng cường hợp tác với chuyên gia và tổ chức quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của hệ thống di sản thế giới Việt Nam, thu hút nguồn lực và từng bước hình thành hệ sinh thái kinh tế di sản gắn với mạng lưới đô thị di sản, thành phố sáng tạo và các mạng lưới văn hóa quốc tế.
Kết quả lượng giá được định hướng trở thành nguồn thông tin và căn cứ khoa học phục vụ quản lý nhà nước, xây dựng chính sách, đánh giá hiệu quả đầu tư, xác định nhu cầu và ưu tiên nguồn lực, lập quy hoạch và kế hoạch quản lý.
TEV không thay thế các căn cứ pháp lý, hồ sơ chuyên ngành, quy trình thẩm định hay quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, đồng thời không làm thay đổi các nguyên tắc và nghĩa vụ bảo vệ Giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.
Tại cuộc họp, Ban soạn thảo tiếp nhận ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan, đơn vị và địa phương về cơ sở lý luận, khung phương pháp, hệ thống dữ liệu, phạm vi triển khai, khả năng áp dụng và cơ chế tổ chức thực hiện. Các ý kiến sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện Khung lượng hóa Tổng giá trị kinh tế di sản thế giới, bảo đảm tính khoa học, khả thi và phù hợp với yêu cầu quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại Việt Nam.
