 |
| Ông Nguyễn Hồng Phong, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Thanh Hóa thăm gian hàng của chị Hà Thị Xem (áo đỏ) giới thiệu về sản vật vùng cao. |
Giữa những bản làng vùng biên phía Tây Thanh Hóa, chuyển đổi số đang dần hiện diện rõ hơn trong đời sống người dân. Từ thanh toán bằng mã QR ở chợ phiên, gọi video cho người thân đến bán đặc sản qua mạng xã hội hay sử dụng dịch vụ công trực tuyến, công nghệ đang từng bước thu hẹp khoảng cách giữa miền núi và miền xuôi, mang đến nhiều đổi thay nơi vùng cao biên giới.
Đời sống vùng biên đổi thay nhờ công nghệ số
Khi sương sớm còn phủ trắng những con dốc dẫn xuống chợ phiên vùng cao phía Tây Thanh Hóa, từng gùi hàng đã theo chân người dân xuống chợ. Măng rừng, mật ong, rau dớn, gạo nếp, thổ cẩm… được bày thành từng góc nhỏ quen thuộc giữa tiếng nói cười rộn ràng của phiên chợ miền sơn cước. Nhưng giữa không gian đậm màu truyền thống ấy, một hình ảnh mới đang xuất hiện ngày càng nhiều: Những tấm bảng nhỏ ghi dòng chữ “Nhận chuyển khoản”, “Quét mã QR”.
Bà Vi Thị Gần (dân tộc Thái), chủ quán bún phở tại Khu 1, xã Quan Sơn, vừa đứng bán hàng vừa mở ứng dụng ngân hàng trên điện thoại để khách quét mã thanh toán. Bà cười, nói rằng vài năm trước bản thân không nghĩ có ngày bán hàng bằng điện thoại. “Ban đầu cũng sợ bấm sai lắm. Nhưng con gái đi làm dưới xuôi về hướng dẫn nhiều lần rồi quen dần. Bây giờ khách không mang tiền mặt thì chuyển khoản cho tiện”, bà Gần nói.
Không chỉ riêng bà Gần, nhiều tiểu thương vùng biên đã bắt đầu thay đổi thói quen giao dịch. Từ chỗ chỉ quen dùng tiền mặt, nay thanh toán điện tử dần trở nên phổ biến ở các chợ trung tâm miền núi.
Ở vùng biên xứ Thanh, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa lạ trong các cuộc họp hay văn bản hành chính. Công nghệ đang hiện diện trong sinh hoạt thường ngày của người dân, từ gọi video cho người thân đi làm ăn xa, thanh toán điện tử, tra cứu thông tin đến thực hiện thủ tục hành chính trên điện thoại.
Bà Vi Thị Gần (dân tộc Thái), chủ quán bún phở tại Khu 1, xã Quan Sơn bán hàng và nhận tiền của khách quét mã QR.
Tại xã vùng biên Trung Lý, ông Ngân Văn Lon, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết, số lượng người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến đã tăng rõ rệt trong vài năm gần đây. “Trước đây, chỉ một thủ tục như khai sinh hay xác nhận giấy tờ cũng khiến người dân phải đi lại nhiều lần. Nay nhiều hồ sơ đã có thể nộp trước qua mạng, giúp giảm đáng kể thời gian chờ đợi”, ông Lon thông tin.
Ở nhiều địa phương miền núi Thanh Hóa, các tổ công nghệ số cộng đồng đã được thành lập với thành viên là đoàn viên thanh niên, giáo viên, cán bộ, lực lượng Công an xã… Họ trực tiếp xuống bản hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, tạo tài khoản định danh điện tử, sử dụng dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt.
Những buổi hướng dẫn thường diễn ra ngay tại nhà văn hóa bản hoặc sân sinh hoạt cộng đồng. Người trẻ kiên nhẫn chỉ từng thao tác cho bà con, từ cách mở điện thoại, nhập mật khẩu đến quét mã QR hay nhận cuộc gọi video. “Trước đây muốn gọi cho con phải nhờ hàng xóm. Giờ tối nào cũng nhìn thấy mặt con cháu”, bà Vi Thị Thủy (dân tộc Khơ Mú) ở bản Đoàn Kết, xã Mường Lát chia sẻ.
Bà Vi Thị Thủy (dân tộc Khơ Mú) ở bản Đoàn Kết, xã Mường Lát đang gọi điện thoại qua video cho con ở xa.
Ông Lữ Văn Hà, Chủ tịch UBND xã Trung Hạ, cho biết, số lượng người dân mở tài khoản ngân hàng tăng nhanh trong vài năm gần đây. “Ban đầu nhiều người nghĩ chuyển khoản chỉ dành ở thành phố. Nhưng khi thấy tiện lợi thì bà con thay đổi khá nhanh”, ông Hà nói.
Không chỉ ở chợ phiên hay trong giao dịch mua bán, điện thoại thông minh giờ đây còn trở thành công cụ kết nối đời sống của nhiều gia đình vùng biên. Những người đi làm ăn xa có thể gọi video về cho bố mẹ mỗi tối, còn nhiều người lớn tuổi nay đã biết xem tin tức và trò chuyện với con cháu qua internet.
Khi người dân vùng cao bước vào kinh tế số
Trong căn nhà nhỏ ven núi ở xã vùng cao Yên Thắng, chị Hà Thị Xem cẩn thận sắp từng túi măng khô, mật ong rừng lên bàn rồi dùng điện thoại quay video đăng lên mạng xã hội. “Lúc đầu cũng cảm thấy khó khăn vì chưa quen, không biết nói gì trước điện thoại. Nhưng làm dần rồi quen. Có hôm khách đặt hàng liên tục”, chị kể.
Không chỉ chị Xem, nhiều hộ dân vùng cao Yên Thắng đang từng bước tiếp cận kinh tế số. Các sản phẩm như miến dong, gạo nếp, thổ cẩm, mật ong hay măng khô được quảng bá qua mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử. Lớp trẻ là lực lượng nhanh nhạy nhất. Nhiều thanh niên biết quay video, chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung quảng bá đơn giản hoặc livestream bán hàng trên mạng xã hội.
Hiện nay, chị Hà Thị Xem đã trở thành Giám đốc điều hành HTX Mường Đeng (thuộc HTX dịch vụ nông nghiệp Yên Thắng). Chị đã lập fanpage, mở gian hàng trực tuyến để giới thiệu sản phẩm OCOP và tìm thêm đầu ra cho nông sản địa phương.
Không chỉ bán nông sản, nhiều người trẻ vùng cao còn tận dụng mạng xã hội để quảng bá văn hóa bản địa và du lịch cộng đồng. Những video ngắn ghi lại cảnh săn mây, dệt thổ cẩm, múa khèn hay các món ăn truyền thống được đăng tải thường xuyên đã giúp nhiều địa danh miền núi Thanh Hóa được biết đến nhiều hơn.
Nhờ chuyển đổi số, chị Hà Thị Xem (áo đỏ - người dân tộc Thái) ở xã Yên Thắng đã giới thiệu các mặt hàng của địa phương trên không gian mạng rất tốt.
Một số homestay ở khu vực vùng biên cũng dần tiếp cận cách quảng bá mới thông qua Facebook, TikTok hoặc các ứng dụng đặt phòng trực tuyến. Du khách có thể xem trước hình ảnh phòng nghỉ, cảnh quan, món ăn địa phương rồi liên hệ đặt dịch vụ ngay trên điện thoại. Với nhiều hộ dân, đây là điều trước kia rất khó hình dung.
Tại nhà văn hóa bản Táo, xã Trung Lý, thỉnh thoảng lại có nhóm đoàn viên thanh niên kiên nhẫn hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng định danh điện tử. Người lớn tuổi làm theo từng bước trên điện thoại. Ở nhiều bản làng vùng cao, hình ảnh ấy giờ đã trở nên quen thuộc.
Các tổ công nghệ số cộng đồng đang đóng vai trò như những “thầy giáo công nghệ” đặc biệt ở miền núi. Công việc của họ không chỉ là hướng dẫn thao tác sử dụng điện thoại mà còn giúp người dân thay đổi thói quen trong sinh hoạt hằng ngày.
Dù vậy, quá trình tiếp cận công nghệ số ở vùng cao vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng internet ở một số bản vùng sâu chưa ổn định, trong khi nhiều người dân còn hạn chế kỹ năng sử dụng mạng xã hội và giao dịch trực tuyến. Cùng với đó, các thủ đoạn lừa đảo qua mạng cũng bắt đầu xuất hiện nhiều hơn, chủ yếu nhắm vào người lớn tuổi hoặc người ít hiểu biết công nghệ.
Trung tá Vi Văn Noóc, Trưởng Công an xã Trung Lý cho biết, các đối tượng thường giả danh cơ quan chức năng, ngân hàng hoặc người quen để tạo lòng tin rồi chiếm đoạt tài sản. “Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền để người dân cảnh giác khi sử dụng internet, tuyệt đối không cung cấp mã OTP hay thông tin tài khoản cho người lạ”, Trung tá Noóc nhấn mạnh.
Dù còn nhiều trở ngại, chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi đời sống vùng biên. Ở nơi từng được xem là xa nhất với công nghệ, internet giờ đây không chỉ là sóng điện thoại giữa núi rừng mà đang dần trở thành nhịp cầu kết nối người dân vùng biên với đời sống hiện đại.
“Internet không chỉ giúp bán hàng mà còn mở thêm cơ hội tiếp cận tri thức sản xuất cho người dân vùng cao. Trước đây, bà con chủ yếu làm theo kinh nghiệm. Giờ đây, nhiều người dân địa phương tự học hỏi qua internet rồi áp dụng nên hiệu quả hơn nhiều”, ông Vũ Thế Vinh, Chủ tịch UBND xã Yên Thắng chia sẻ.
Kỳ 3 - Giới trẻ vùng biên và những giấc mơ số
