Chuyển đổi xanh - động lực cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam

Cần đột phá thể chế để thúc đẩy chuyển đổi xanh

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu; đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và chuyển đổi năng lượng.

Theo TS Nguyễn Quốc Việt - chuyên gia Chính sách công, Trường Đại học Kinh tế (ĐHQGHN), mục tiêu đặt ra tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng không còn là tăng trưởng theo chiều rộng, dựa chủ yếu vào mở rộng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên hay sử dụng lao động giá rẻ, mà là tăng trưởng theo chiều sâu, dựa trên năng suất, chất lượng và hiệu quả.

“Mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ đã bộc lộ nhiều hạn chế như năng suất thấp, giá trị gia tăng nội địa chưa cao và sức chống chịu kém trước biến động toàn cầu. Vì vậy, Việt Nam cần xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên năng suất, công nghệ và phát triển bền vững. Trong đó, chuyển đổi kép gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được xem là động lực quan trọng để tái cấu trúc nền kinh tế. Nếu chuyển đổi số giúp nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh, thì chuyển đổi xanh đóng vai trò định hướng dài hạn thông qua đổi mới mô hình sản xuất, tiêu dùng và sử dụng tài nguyên theo hướng bền vững, tuần hoàn và thân thiện môi trường” - TS Nguyễn Quốc Việt đánh giá.

Thông qua quá trình chuyển đổi xanh, Việt Nam sẽ có cơ hội thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, cải thiện chất lượng tăng trưởng và gia tăng hiệu quả của nền kinh tế. “Đây chính là những mục tiêu cốt lõi mà mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam cần hướng tới trong giai đoạn tới” - TS Nguyễn Quốc Việt phân tích.

Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, cần xây dựng môi trường thị trường minh bạch, ổn định nhằm khuyến khích doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và thu hút nguồn lực quốc tế. Đồng thời, cần triển khai cơ chế “sandbox” để thí điểm công nghệ và mô hình chuyển đổi xanh mới. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu đột phá về cơ chế tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn vay, tín dụng ưu đãi và quỹ xanh, qua đó thúc đẩy đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và kích cầu tiêu dùng xanh, tạo động lực cho quá trình chuyển đổi bền vững của nền kinh tế.

Doanh nghiệp áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải carbon

Không chỉ dừng ở định hướng vĩ mô, chuyển đổi xanh đang được nhiều doanh nghiệp cụ thể hóa bằng các mô hình sinh thái, tuần hoàn và giảm phát thải carbon nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút đầu tư chất lượng cao. Khu công nghiệp Nam Cầu Kiền (Hải Phòng) là một mô hình tiêu biểu khi xác định chuyển đổi xanh là chiến lược phát triển cốt lõi trong dài hạn.

Trao đổi với Lao Động, ông Phạm Hồng Điệp - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Shinec, chủ đầu tư Khu công nghiệp (KCN) Nam Cầu Kiền - cho biết, KCN đã xây dựng được ba mô hình kinh tế tuần hoàn, hình thành mối quan hệ cộng sinh giữa các doanh nghiệp đang hoạt động trong khu công nghiệp. Trong đó, chất thải đầu ra của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu đầu vào cho doanh nghiệp khác.

Về mặt kỹ thuật và quản trị môi trường, ông Phạm Hồng Điệp cho biết, KCN Nam Cầu Kiền đã triển khai hệ thống quan trắc online nhằm kiểm soát khí thải, nước thải và bụi thải trong toàn khu công nghiệp.

“Thông qua hệ thống quan trắc online, KCN Nam Cầu Kiền có thể theo dõi lượng phát thải carbon minh bạch và liên tục. Với sự hỗ trợ của các tổ chức và đơn vị tư vấn quốc tế, khu công nghiệp đã thực hiện kiểm kê phát thải carbon đối với 18 doanh nghiệp nhằm xác định mức phát thải cụ thể của từng đơn vị, từ đó xây dựng lộ trình và giải pháp phù hợp để giảm phát thải trong toàn khu công nghiệp” - ông Điệp cho biết.

Không chỉ dừng lại ở việc kiểm soát, hệ thống quan trắc online còn cho phép KCN tính toán cụ thể lượng phát thải carbon đã được cắt giảm theo từng giai đoạn.

Trong thời gian qua Chính phủ đã có nhiều chủ trương và chính sách khuyến khích phát triển khu công nghiệp sinh thái, doanh nghiệp xanh và tín dụng xanh. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu hệ thống tiêu chí “xanh” đồng bộ và tương thích với chuẩn quốc tế. “Doanh nghiệp kỳ vọng thời gian tới sẽ có thêm những chính sách hỗ trợ thực chất, ổn định và dài hạn hơn, đồng thời đơn giản hóa thủ tục, tháo gỡ rào cản kỹ thuật để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững” - ông Điệp chia sẻ.