Không gian trưng bày bên trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Ảnh: Hồng Nhung
Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hiện lưu giữ và phát huy kho tàng di sản văn hoá nghệ thuật khổng lồ với gần 20.000 hiện vật.
Bảo tàng sở hữu bộ sưu tập quý giá của các họa sĩ Mỹ thuật Đông Dương - giai đoạn tiêu biểu của mỹ thuật Việt Nam. Nhiều tác phẩm trong đó được công nhận là Bảo vật quốc gia, tiêu biểu là “Hai thiếu nữ và em bé” của Tô Ngọc Vân và “Em Thúy” của Trần Văn Cẩn.
Bức tranh “Hai thiếu nữ và em bé” khắc họa phụ nữ Hà Nội thập niên 1940
Tác phẩm Hai thiếu nữ và em bé của họa sĩ Tô Ngọc Vân, sáng tác năm 1944, được xem là một trong những tác phẩm đỉnh cao của hội họa sơn dầu Việt Nam.
Là một trong “Tứ trụ” của hội họa cận đại Việt Nam, gồm “Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Nguyễn Tường Lân, Trần Văn Cẩn”, họa sĩ Tô Ngọc Vân là một trong những họa sĩ tiêu biểu nhất, đóng góp căn bản cho sắc tranh sơn dầu Việt Nam.
Theo thông tin từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, họa sĩ Tô Ngọc Vân (1906-1954) tốt nghiệp trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (khóa 1926-1931). Không chỉ là họa sĩ tài hoa, ông còn là người thầy mỹ thuật tôn kính. Ông là hiệu trưởng đầu tiên của Khóa họa sĩ kháng chiến (1950 - 1954) đồng thời là tác giả của nhiều bài lý luận phê bình mỹ thuật được dư luận chú ý.
Tác phẩm sơn dầu Hai thiếu nữ và em bé là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho giai đoạn đầu trong sự nghiệp nghệ thuật của ông. Bức tranh diễn tả chân thực một góc đời sống xã hội Hà Nội những năm 30 - 40 của thế kỷ 20. Góc hiên nhà, nơi chiếc rèm tre cuốn lên cao để lộ cây phù dung trong vườn nở đầy hoa màu hồng phớt, hai thiếu nữ ngồi tâm sự thân tình, bên cạnh là một bé trai.
Họa sĩ sử dụng lối vẽ màu phẳng, không vờn, những đường cong, đường thẳng mạch lạc. Màu vàng đất pha chút sắc cam ấm chủ đạo kết hợp hài hòa với màu trắng, hồng phớt, xanh lục và hồng cánh sen. Bức tranh kết hợp đầy rung cảm của tâm hồn Phương Đông cùng lối diễn họa học tập từ Phương Tây đương thời.
Vẻ đẹp tuổi thơ qua tác phẩm “Em Thúy”
“Em Thúy” là một trong những tác phẩm tiêu biểu của họa sĩ Trần Văn Cẩn (1910-1994) một trong “tứ đại danh họa” Trí - Vân - Lân - Cẩn của nền mỹ thuật Việt Nam hiện đại.
Họa sĩ Trần Văn Cẩn từng tốt nghiệp thủ khoa Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương năm 1937 và có nhiều đóng góp quan trọng trong công tác đào tạo, hoạt động Hội Mỹ thuật cũng như sáng tác nghệ thuật. Suốt sự nghiệp, Trần Văn Cẩn để lại dấu ấn qua nhiều thể loại: tranh sơn mài, lụa, khắc gỗ và đặc biệt là tranh chân dung.
Tác phẩm Em Thúy được ông sáng tác năm 1943 tại Hà Nội vào một ngày đầu thu trong căn phòng của họa sĩ trên phố Hàng Cót. Nhân vật trong tranh là bé Thúy - cô bé khi đó mới 8 tuổi, đang theo học trường nữ sinh tiểu học École Brieux (nay là Trường THCS Thanh Quan).
Tranh vẽ chân dung bán thân với dáng người mảnh mai, đầu hơi nghiêng, hai tay đan vào nhau có phần rụt rè với bộ áo dài trắng sáng. Mái tóc xõa sau vai, đôi môi khép hờ tự nhiên và nổi bật nhất là đôi mắt đen láy. Trái với dáng vẻ có chút rụt rè ấy là đôi mắt đen láy thơ ngây có ánh nhìn trực diện với người xem. Đôi mắt ấy gây ấn tượng sâu sắc, ám ảnh người đối diện.
Bé Thúy khi ấy mặc áo lụa Hà Đông màu phớt hồng, ngồi trên ghế mây, mắt hướng ra khung cửa nơi có cây bàng già. Lá bàng đung đưa trong gió như những cánh bướm, khiến trí tưởng tượng trẻ thơ thêm bay bổng. Phía sau em là tấm rèm hoa sáng màu được thể hiện bằng những mảng đỏ, vàng đất ấm. Chính bối cảnh ấy đã góp phần làm nên chất thơ và sự mơ mộng trong tranh.
Thời chiến tranh, gia đình bé Thúy đi sơ tán, bức tranh bị thất lạc trong một thời gian dài. Đến năm 1964 Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam mới mua lại tác phẩm từ gia đình nhiếp ảnh gia Đỗ Huân, với giá 300 đồng.
Theo Hồ sơ di sản (tư liệu Cục Di sản văn hóa), tác phẩm “Em Thúy” là sự kế thừa phong cách tạo hình phương Tây nhưng lại được hòa quyện trong một tinh thần phương Đông rõ nét. Với chất liệu sơn dầu, tác phẩm tiêu biểu cho nghệ thuật tả chân, cũng như tiêu biểu cho thể loại tranh chân dung Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX.
