Không để người dân thiếu hụt các quyền lợi cơ bản
Với những gia đình có hoàn cảnh khó khăn, một căn nhà kiên cố, nguồn nước sạch hay điều kiện để con em tiếp tục đến trường không đơn thuần là sự hỗ trợ về vật chất. Đó còn là nền tảng để họ ổn định cuộc sống, giảm bớt những rủi ro.
Tại xã Kiều Phú (TP Hà Nội), công tác giảm nghèo được triển khai theo hướng kết hợp giữa bảo đảm an sinh xã hội và hỗ trợ phát triển kinh tế. Thay vì chỉ tập trung vào trợ cấp, địa phương chú trọng rà soát từng hoàn cảnh, xác định những thiếu hụt cụ thể để có phương án hỗ trợ phù hợp.
Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Kiều Phú - cho biết, ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã đã thành lập các tổ rà soát trên địa bàn 25 thôn. Lực lượng tham gia gồm Mặt trận Tổ quốc xã, các phòng chuyên môn, Ban Công tác Mặt trận và các chi hội đoàn thể ở cơ sở.
Thông qua quá trình rà soát, từng trường hợp được xem xét dựa trên điều kiện thực tế, từ đó xác định gia đình cần hỗ trợ về nhà ở, phương tiện sinh kế hay các điều kiện học tập cho con em. Cách làm này nhằm tránh tình trạng hỗ trợ dàn trải, không đúng nhu cầu hoặc không giải quyết được khó khăn của từng hộ.
Một trong những nội dung được địa phương ưu tiên là hỗ trợ nhà ở cho các gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Theo bà Trang, với những hộ có người thân hỗ trợ hoặc có khả năng đối ứng, địa phương vận động thêm nguồn lực để hỗ trợ một phần kinh phí xây dựng, sửa chữa. Đối với những trường hợp neo đơn, không có khả năng huy động nguồn lực, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể sẽ đứng ra kết nối, vận động để xây dựng hoặc trao tặng nhà.
Sau hơn một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xã đã khánh thành và đưa vào sử dụng 125 căn nhà. Tổng nguồn kinh phí vận động từ các nhà hảo tâm trong và ngoài địa phương dành cho hoạt động xây dựng, sửa chữa nhà ở đạt trên 13 tỉ đồng. Ngoài tiền mặt, người dân, doanh nghiệp và các tổ chức đoàn thể còn đóng góp ngày công, vật liệu xây dựng, phương tiện và nhân lực.
Có những căn nhà được xây mới với kinh phí trên 200 triệu đồng. Các trường hợp sửa chữa được hỗ trợ tùy theo mức độ xuống cấp và hoàn cảnh của từng gia đình. Việc huy động nhiều nguồn lực khác nhau giúp những hộ khó khăn có thêm điều kiện cải thiện nơi ở, giảm bớt nỗi lo trước những biến động của thời tiết và cuộc sống.
Cùng với nhà ở, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu cũng là một tiêu chí quan trọng trong giảm nghèo đa chiều. Theo ông Phạm Hồng Quân, Phó Trưởng phòng Hạ tầng - Nông nghiệp và Môi trường xã Kiều Phú, địa phương hiện đang triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm giúp hộ nghèo, hộ cận nghèo tiếp cận tốt hơn với y tế, giáo dục, nước sạch, nhà ở và thông tin.
Ông Phạm Hồng Quân cho biết, 100% hộ dân trên địa bàn xã đã được tiếp cận hệ thống nước sạch tập trung. Địa phương cũng phối hợp thực hiện các chính sách miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập cho con em thuộc hộ cận nghèo, gia đình có hoàn cảnh khó khăn, hướng tới bảo đảm trẻ em trong độ tuổi được đến trường.
Các chính sách an sinh được triển khai song song với việc cải thiện hạ tầng trường lớp, mạng lưới y tế cơ sở và điều kiện sinh hoạt. Đây là những yếu tố có ý nghĩa lâu dài, bởi một gia đình có thể thoát khỏi diện cận nghèo về thu nhập nhưng vẫn đối diện nguy cơ tái nghèo nếu thiếu bảo hiểm y tế, có người mắc bệnh dài ngày hoặc con em không được tiếp tục học tập.
Thực tế cho thấy, giảm nghèo không chỉ được đánh giá bằng số hộ giảm qua từng năm. Việc người dân có được sống trong điều kiện an toàn hơn, được chăm sóc sức khỏe, học tập và tiếp cận các dịch vụ cơ bản cũng là thước đo quan trọng của chất lượng giảm nghèo.
Từ hỗ trợ trước mắt đến tạo sinh kế lâu dài
Nếu nhà ở và các dịch vụ xã hội cơ bản giúp người dân ổn định cuộc sống, thì sinh kế chính là yếu tố quyết định khả năng duy trì kết quả giảm nghèo. Bởi với nhiều gia đình, khó khăn lớn nhất không chỉ nằm ở việc thiếu thốn vật chất mà còn ở việc không có công việc ổn định, thiếu vốn và phương tiện để tạo thu nhập.
Tại Kiều Phú, phương án hỗ trợ được xây dựng theo khả năng lao động và điều kiện của từng hộ. Gia đình có người biết nghề may có thể được hỗ trợ máy khâu để làm thêm tại nhà, hộ làm nông nghiệp được xem xét hỗ trợ con giống. Những trường hợp cần phương tiện đi lại, tìm kiếm việc làm có thể được hỗ trợ xe máy, xe đạp. Với trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, địa phương triển khai các chương trình hỗ trợ học phí và phương tiện đến trường.
Bà Lê Thị Kim Thoa (66 tuổi) là một trong những gia đình được hỗ trợ sinh kế tại địa phương. Trước đây, nguồn thu của gia đình chủ yếu dựa vào trồng lúa và rau màu. Tuy nhiên, diện tích sản xuất hạn chế, sức lao động hạn chế khiến thu nhập từ công việc đồng áng khá khiêm tốn.
Theo chia sẻ của bà Thoa, mỗi vụ lúa, sau khi trừ các khoản chi phí, gia đình chỉ có thêm một khoản tiền nhỏ từ phần thóc dư. Việc trồng rau cũng không mang lại nguồn thu đáng kể, bởi sản lượng ít và đầu ra phụ thuộc vào khả năng tiêu thụ hằng ngày.
Trong hoàn cảnh đó, gia đình bà được địa phương hỗ trợ một con bò để phát triển chăn nuôi. Món quà không chỉ mang ý nghĩa động viên mà còn mở ra một hướng tạo thu nhập khác.
Bà Thoa phấn khởi cho biết, từ khi có bò, hai vợ chồng bà đã chủ động thu xếp công việc hằng ngày để chăm sóc gia súc. Người lo cắt cỏ, người đảm nhận việc chăn nuôi, chuẩn bị thức ăn. Gia đình cũng tính toán mua thêm thức ăn dự trữ để chủ động trong những thời điểm thời tiết bất lợi.
Với bà, con bò là tài sản có giá trị, đồng thời là cơ hội để cải thiện kinh tế gia đình. Bà mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hướng dẫn để có thể phát triển chăn nuôi tốt hơn, tạo thêm nguồn thu trong thời gian tới.
Với các hộ gia đình còn đảm bảo sức lao động và có khả năng sản xuất, con giống, công cụ lao động hay vốn vay có thể tạo ra nguồn thu lâu dài. Ngược lại, những gia đình có người già yếu, bệnh tật hoặc không còn khả năng lao động cần được kết nối với nguồn hỗ trợ thường xuyên từ cộng đồng và doanh nghiệp.
Có thể thấy, giảm nghèo bền vững cần sự kết hợp giữa bảo đảm quyền lợi và tạo cơ hội phát triển. Người dân cần được hỗ trợ để vượt qua khó khăn trước mắt, nhưng quan trọng hơn là có điều kiện tự tạo thu nhập, chủ động cải thiện cuộc sống.
Theo định hướng chung của thành phố Hà Nội, giảm nghèo năm 2026 tiếp tục gắn với việc thực hiện đồng bộ các chính sách an sinh, hạn chế hộ tái nghèo và phấn đấu giảm 10% số hộ cận nghèo so với kết quả được phê duyệt cuối năm 2025. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các địa phương trong việc rà soát đúng đối tượng, lựa chọn giải pháp phù hợp và sử dụng hiệu quả nguồn lực hỗ trợ.
Tại xã Kiều Phú, mục tiêu ấy không chỉ nằm ở việc trao một căn nhà hay một phương tiện sinh kế, mà còn là tạo điều kiện để mỗi gia đình có thêm điểm tựa, có cơ hội lao động và tự tin vươn lên. Khi quyền lợi cơ bản được bảo đảm và sinh kế được duy trì, thành quả giảm nghèo mới có thể bền vững.
