Khu vực khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên. Ảnh: Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội
Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cho biết, ngày 14.9, đơn vị đã phối hợp với Viện Khảo cổ học tổ chức Hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026”.
Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong đã đến khảo sát khu vực khảo cổ.
Kết quả tổng hợp 4 đợt khai quật cho thấy khu vực nền điện Kính Thiên có địa tầng văn hóa dày khoảng 6m. Các lớp văn hóa nối tiếp từ thời Đại La, Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến thời Nguyễn.
Đây là địa tầng đặc biệt có giá trị, phản ánh quá trình phát triển liên tục của trung tâm quyền lực Thăng Long trong khoảng 1.300 năm lịch sử.
Đáng chú ý, dưới nền điện Long Thiên thời Nguyễn đã phát hiện dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng.
Hệ thống móng cột gồm móng đơn và móng kép. Móng đơn có kích thước từ 2,8 đến 3,5m x 2,5 đến 3,5m. Móng kép có kích thước từ 5,4 đến 6,1m x 2,7 đến 3m.
Các móng được xây dựng thêm móng lõi cột, cho thấy kỹ thuật xây dựng quy mô và tinh vi. Từ hệ thống móng đã phát lộ, các nhà khảo cổ bước đầu xác định Chính điện Kính Thiên có 9 gian, 10 hàng cột theo chiều Đông – Tây; 5 gian, 6 hàng cột theo chiều Bắc – Nam.
Cuộc khai quật cũng làm rõ hơn dấu tích điện Long Thiên thời Nguyễn. Công trình có giới hạn Đông – Tây trùng với tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc.
Kết quả mới bổ sung tư liệu cho nghiên cứu năm 2025, cho thấy điện Long Thiên được xây dựng dưới thời vua Gia Long theo kiểu thức “trùng thiềm điệp ốc”, gồm tiền điện và chính điện cùng trên một nền móng.
Năm 2026, khảo cổ học tiếp tục cung cấp nhiều tư liệu mới về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột và vật liệu xây dựng Chính điện Kính Thiên. Các dấu tích sân điện, vật liệu bó nền, cấu trúc sân điện phía Tây cùng nhiều kiến trúc liên quan cũng được phát hiện. Theo các nhà khoa học, những kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện không gian Chính điện Kính Thiên và mối quan hệ giữa công trình với các kiến trúc kế tiếp trong lịch sử.
Sau hơn 15 năm nghiên cứu liên ngành, từ chính sử, bản đồ cổ đến khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình, các nhà khoa học trong nước và quốc tế thống nhất nhận định: Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm thành.
Đây là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, biểu trưng cao nhất cho quyền lực quốc gia Đại Việt trong 4 thế kỷ, từ thế kỷ XV đến XVIII. Những phát hiện mới lần này cung cấp thêm tư liệu về quy mô nền điện, hệ thống móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng, sân điện và các cấu trúc liên quan. Qua đó, hình hài và không gian kiến trúc Chính điện Kính Thiên ngày càng được nhận diện rõ hơn.
Tại hội thảo, các chuyên gia đánh giá cao kết quả khai quật. Nhiều ý kiến cho rằng những tư liệu thu được có giá trị quan trọng đối với nghiên cứu bảo tồn và phục hồi không gian Chính điện Kính Thiên. Kết quả khai quật năm 2026 tiếp tục đáp ứng các khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Thông cáo Hà Nội năm 2022 và yêu cầu của Luật Di sản văn hóa.
Quan trọng hơn, kết quả này bổ sung cơ sở khoa học cho công tác nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên, góp phần làm rõ và tôn vinh giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long.
Theo định hướng nghiên cứu, việc phục dựng Chính điện Kính Thiên phải tuân thủ nguyên tắc xác thực của các văn kiện quốc tế và bộ công cụ do ICOMOS đề xuất. Phương án cần dựa trên cơ sở khoa học vững chắc, có tính khả thi cao, đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo tồn và gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản.
Theo các nhà khoa học, việc nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện được kỳ vọng tạo điểm nhấn quan trọng trong tổng thể Khu di sản. Qua đó, lịch sử, kiến trúc và các giá trị văn hóa cung đình được diễn giải sinh động hơn, góp phần phát huy giá trị di sản và tăng sức hấp dẫn của Hoàng thành Thăng Long đối với công chúng trong nước và quốc tế.
Kết luận hội thảo, PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, đánh giá cuộc khai quật năm 2026 đã thành công, bổ sung nhiều tư liệu quan trọng về Chính điện Kính Thiên. Việc phục dựng, nếu được triển khai, sẽ phải đặt yêu cầu bảo tồn tính xác thực của di sản lên hàng đầu, dựa trên các cứ liệu khoa học và tuân thủ các nguyên tắc bảo tồn quốc tế.
Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm tôn vinh và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.
