Chi tiết tin tức
A- A A+ | Trong Tăng tương phản Giảm tương phản

Đưa di sản Quốc Tử Giám thành tài sản trí tuệ trong công nghiệp văn hóa

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám không chỉ là dịp tôn vinh truyền thống hiếu học mà còn mở ra hướng đi mới trong khai thác giá trị di sản, từng bước đưa Quốc Tử Giám trở thành tài sản trí tuệ (IP) có sức sống trong công nghiệp văn hóa.

Đưa di sản Quốc Tử Giám thành tài sản trí tuệ trong công nghiệp văn hóa
Một tiết mục trong Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 950 năm Quốc Tử Giám. Ảnh: Sở VHTTDL Hà Nội

Từ di sản nghìn năm đến nguồn lực sáng tạo

Năm 2026 đánh dấu 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), biểu tượng của truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài và những giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc của dân tộc.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm là dịp nhìn nhận Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ như một di tích lịch sử mà còn là nguồn lực phát triển công nghiệp văn hóa thông qua khai thác tài sản trí tuệ (IP).

Tư duy IP văn hóa hướng đến chuyển hóa di sản, biểu tượng, câu chuyện thành các sản phẩm có thể bảo hộ, khai thác thương mại lâu dài, hình thành hệ sinh thái văn hóa đa nền tảng thay vì những sản phẩm đơn lẻ.

Theo Tiến sĩ Trần Hoài - Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới góc nhìn công nghiệp văn hóa, sức mạnh của Quốc Tử Giám nằm ở hệ thống nguồn lực đa dạng, gắn với lịch sử giáo dục, khoa cử và truyền thống trọng dụng nhân tài từ năm 1076.

Di sản này có bốn lớp nguồn lực: Không gian, kiến trúc và bia đá; kho tri thức về lịch sử giáo dục, khoa cử; các biểu tượng văn hóa như Khuê Văn Các, sĩ tử, vinh quy và truyền thống hiếu học; cùng uy tín, đội ngũ chuyên môn và khả năng kết nối với trường học, nghệ sĩ, doanh nghiệp công nghệ. Theo ông, các nguồn lực này bổ trợ lẫn nhau, tạo nền tảng để chuyển hóa giá trị di sản thành những sản phẩm công nghiệp văn hóa mới. Văn Miếu - Quốc Tử Giám có tiềm năng phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa từ 82 bia tiến sĩ, biểu tượng Khuê Văn Các và truyền thống hiếu học. Các giá trị này có thể được khai thác thành phim tài liệu, trò chơi giáo dục, sản phẩm lưu niệm có bản quyền, chương trình trải nghiệm di sản...

Số hóa để kể câu chuyện thời đại

Thạc sĩ Nguyễn Liên Hương - Trung tâm hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thông tin: “Hoạt động giới thiệu di sản tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám đang có sự dịch chuyển từ cung cấp thông tin sang tổ chức trải nghiệm. Hệ thống thuyết minh tự động đã được phát triển với 12 ngôn ngữ; các ứng dụng mã QR, nhận dạng hình ảnh, nhận dạng 3D, GIS, nội dung đa phương tiện và nền tảng di động giúp khách tham quan chủ động hơn trong quá trình khám phá di tích. Ứng dụng AR tích hợp chatbot “Rùa Trạng nguyên” khai thác dữ liệu về 1.307 Tiến sĩ, qua đó đưa nguồn thông tin khoa bảng đến gần hơn với người sử dụng.

Trong các trưng bày chuyên đề, âm thanh, màn hình cảm ứng, mô hình 3D, phim, mã QR và công nghệ trình chiếu được sử dụng để bổ sung những lớp nội dung mà hiện vật thật khó chuyển tải đầy đủ. Một số triển lãm sau khi kết thúc còn được số hóa dưới dạng không gian 360 độ, qua đó kéo dài vòng đời của nội dung trưng bày và mở rộng khả năng tiếp cận ngoài không gian vật lý của di tích.

Thực tế cho thấy, công nghệ đang góp phần làm thay đổi cách thức truyền đạt di sản: từ việc cung cấp thông tin theo một chiều sang tạo ra những trải nghiệm có tính tương tác, lựa chọn và khám phá.

Một trường hợp thể hiện khá rõ quá trình này là Trải nghiệm đêm Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ba bộ phim 3D Mapping “Tinh hoa đạo học”, “Sử đá lưu danh” và “Vun đắp hiền tài” cho thấy sự kết hợp giữa dữ liệu, nghiên cứu lịch sử, kịch bản, nghệ thuật và công nghệ để tạo nên một hình thức diễn giải mới.

Hà Nội đang hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế quan trọng. Trong tiến trình ấy, Văn Miếu - Quốc Tử Giám có lợi thế đặc biệt bởi không chỉ sở hữu giá trị lịch sử mà còn mang một hệ giá trị tinh thần có sức lan tỏa: hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng dụng nhân tài và khát vọng vươn lên bằng tri thức.

Dấu mốc 950 năm cần mở đầu cho chiến lược dài hạn, gắn bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa, đưa Quốc Tử Giám trở thành nguồn lực tạo ra tri thức, sản phẩm, việc làm và kinh phí bảo tồn.

Tối qua (13.11), tại Sân Thái học thuộc Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 950 năm Quốc Tử Giám đã được tổ chức với sự tham dự của khoảng 350 đại biểu. Lễ kỷ niệm là tâm điểm của chuỗi hoạt động văn hóa nghệ thuật kéo dài từ ngày 5.11 đến 15.11.2026. Do UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì cùng Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực hiện, chuỗi sự kiện mang đến nhiều không gian triển lãm, trải nghiệm di sản và các hội thảo khoa học chuyên sâu.

Tin liên quan