Để làn điệu dân ca Quan họ vang mãi ở vùng Kinh Bắc

Sức sống Quan họ giữa đời thường

Một ngày bình thường của những liền chị ở Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung, nhịp sống gắn bó khăng khít với những làn điệu Quan họ. Gà vừa gáy râm ran khắp xóm, tiếng gáy văng vẳng qua những vạt cỏ đẫm sương non, chị Nguyễn Thị Huyền - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung đã hối hả, chạy đôn chạy đáo với nghề nấu cỗ - công việc hay phải thức khuya dậy sớm, bận rộn bất kể ngày thường hay cuối tuần.

“Thường những đám cỗ ăn sớm, chúng tôi phải bắt đầu nổi lửa từ 3 giờ sáng. Vất vả đấy, nhưng là công việc chính nuôi sống gia đình nên ai cũng cố gắng”, chị Huyền chia sẻ.

Ngoài xóm, trên cánh đồng rộng mênh mông, bà Nguyễn Thị Minh bận rộn với mùa vụ trong sương sớm. Ở cái tuổi ngoài 60, bà Minh vẫn gắn bó với 6 sào ruộng và vườn rau màu để có gạo ăn, dư mớ rau, quả mướp thì đem ra chợ bán kiếm đồng trang trải hàng ngày.

Khác với bà Minh, chị Huyền, bà Vũ Thị Dinh lại chọn nghề buôn bán ở chợ làm sinh kế. Từ 4 giờ sáng, bà đã có mặt tại các chợ đầu mối để nhập hoa quả, rồi vội vã về dọn hàng cho kịp buổi chợ sớm. Những ngày đắt hằng, bà có thể kiếm được số tiền khấm khá để trang trải cuộc sống.

Sau một ngày dài tất bật với muôn nghề, tối đến, những người phụ nữ thôn Hoài Trung lại tìm về căn phòng nhỏ của câu lạc bộ, gương mặt ai cũng vẫn ánh lên niềm vui tươi, miệng ngâm nga những câu ca cổ truyền. Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung sinh hoạt định kỳ vào tối thứ Năm và Chủ nhật hằng tuần.

Bà Dinh cười bảo: “Ngày vất vả bán buôn đến mấy, tới buổi sinh hoạt tôi đều cố gắng đi đủ. Ở đây vừa được học hát, vừa được "buôn chuyện", chị em có gì vui buồn sau ngày làm việc đều kể cho nhau nghe. Bao nhiêu mệt nhọc như tan biến cả”.

Giữ lửa di sản từ cộng đồng

Đối với các thành viên Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung, Quan họ không chỉ là thú chơi lúc nhàn rỗi mà đã trở thành “công việc” bảo tồn, gìn giữ trong nhịp sống ngày nay, xuất phát từ tình yêu, sự say mê và trách nhiệm với di sản văn hóa của quê hương. Ở mỗi buổi sinh hoạt, các liền anh, liền chị tự uốn nắn, sửa cho nhau từng câu “í, a”, từng cách lấy hơi, cũng như truyền dạy đầy tâm huyết cho thế hệ trẻ.

Trong không gian sinh hoạt của Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung còn trưng bày các kỷ vật, đồ dùng trong lối chơi của người Quan họ. Đó là chiếc cơi trầu bằng gỗ khảm trai; bộ ấm chén bằng đồng; con dao têm trầu có hình lá trúc, chuôi sừng bịt bạc hay chiếc giỏ đựng ấm trà tiếp khách Quan họ.

Các kỷ vật trong không gian trưng bày của câu lạc bộ do liền anh Dương Đức Thắng - Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung cần mẫn sưu tầm. Với anh, những kỷ vật anh lặn lội sưu tầm bao năm không chỉ xuất phát từ tình yêu Quan họ mà còn vì mong muốn giới thiệu đầy đủ, chân thực với khách tới chơi lề lối truyền thống của người Quan họ xưa.

Có kỷ vật với niên đại gần một thế kỷ, là minh chứng sống động gắn liền với tên tuổi của các bậc nghệ nhân tiền bối. Mang giá trị văn hóa đặc sắc, không gian trưng bày của Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung đã từng đón nhiều du khách, đặc biệt là các đoàn học sinh, sinh viên... đến tham quan, nghiên cứu, trao đổi, học tập.

Sau khoảng thời gian dài sinh hoạt, Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung đã tích cực tham gia trình diễn, trưng bày các hiện vật tại nhiều sự kiện lớn trong và ngoài tỉnh, góp phần kết nối văn hóa, giáo dục truyền thống, gìn giữ các giá trị tinh thần của dân ca quan họ Bắc Ninh.

Tại Bắc Ninh, từ 49 làng Quan họ gốc theo tục kết chạ truyền thống, đến nay, Quan họ đã lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống cộng đồng với khoảng 150 làng Quan họ thực hành, hơn 600 câu lạc bộ dân ca và trên 10.000 hội viên sinh hoạt thường xuyên trên toàn tỉnh.

Những con số cho thấy Quan họ đang được cộng đồng giữ gìn, bảo tồn và phát huy như một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa địa phương.

Theo Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh, trong bối cảnh Bắc Ninh đang chú trọng phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản, vai trò của nghệ nhân và người có uy tín càng trở nên quan trọng, họ vừa là người “giữ lửa” cho di sản, vừa là người “truyền lửa”, đưa bản sắc văn hóa dân tộc đến với du khách bằng chính giọng hát, bàn tay và tâm huyết của mình.

Những làn điệu dân ca Quan họ cổ từ căn phòng sinh hoạt mộc mạc đã theo chân nhiều liền anh, liền chị của Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung đến trình diễn tại sân khấu lớn trong và ngoài tỉnh. Qua đó có thể thấy di sản dân ca Quan họ Bắc Ninh đang được bảo tồn mạnh mẽ. Cộng đồng là nơi giữ gìn gốc rễ, còn các thiết chế văn hóa đóng vai trò lan tỏa, kết nối di sản với du lịch và đời sống hiện đại, để Quan họ không chỉ được lưu giữ, mà tiếp tục sống trong không gian đương đại của vùng đất Kinh Bắc.