Bệnh nhân bị ngộ độc từ chữa bệnh bằng AI qua mạng phải cấp cứu tại Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
Chẩn đoán sai vì AI không thể khám bệnh
Bệnh nhân N.Y.K (35 tuổi, ngụ TPHCM) nhập viện sau nhiều tuần liên tục xuất hiện tình trạng ho khan, ho có đờm nhưng không đi khám. Ban đầu, người bệnh cho rằng, đây chỉ là biểu hiện của cảm cúm hoặc viêm đường hô hấp thông thường nên tự tìm kiếm thông tin trên các nền tảng AI để tham khảo. Dựa trên những gợi ý nhận được, bệnh nhân tự mua thuốc và điều trị tại nhà.
Tuy nhiên, sau một thời gian dùng thuốc, các triệu chứng không thuyên giảm. Tình trạng ho kéo dài kèm theo mệt mỏi và sụt cân nhanh khiến người bệnh lo lắng và quyết định đến bệnh viện thăm khám.
Tại Bệnh viện Quân y 175, các bác sĩ xác định bệnh nhân mắc lao phổi. Do bệnh đã kéo dài trong một thời gian, người bệnh được chỉ định nhập viện điều trị nội trú trước khi tiếp tục phác đồ điều trị lao theo hướng dẫn chuyên môn.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai - cho biết, đơn vị từng tiếp nhận một bệnh nhân 63 tuổi ở Ninh Bình nguy kịch sau khi làm theo hướng dẫn chữa viêm xoang từ “bác sĩ AI”.
Người bệnh được hướng dẫn đốt hỗn hợp sọ dừa, đinh lăng và sừng trâu trong ống bơ rồi trùm chăn hít khói. Sau vài giờ, bệnh nhân hôn mê, bỏng vùng mặt và được xác định ngộ độc khí CO nặng, tổn thương tim, tiêu cơ vân, nguy cơ tổn thương não, phải đặt nội khí quản điều trị.
Một trường hợp khác là anh N.V.H (34 tuổi, Hà Nội) bị đau tức ngực sau vận động. Sau khi nhập triệu chứng vào ứng dụng AI, công cụ này nghiêng về chẩn đoán đau cơ hoặc viêm sụn sườn và khuyến nghị nghỉ ngơi. Tin rằng bệnh không nghiêm trọng, anh tự mua thuốc giảm đau. Đến hôm sau, cơn đau tăng, lan sang vai trái, kèm vã mồ hôi. Khi nhập viện, bác sĩ xác định anh bị hội chứng vành cấp, phải can thiệp tái thông mạch vành khẩn cấp.
AI chỉ phân tích dựa trên dữ liệu người dùng cung cấp, không thể khám lâm sàng, đo huyết áp, nghe tim, đọc điện tâm đồ hay chỉ định xét nghiệm. Chỉ cần thiếu một thông tin quan trọng, kết quả gợi ý có thể khác xa thực tế.
Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, trong y khoa, nhiều bệnh có biểu hiện giống nhau nhưng mức độ nguy hiểm hoàn toàn khác. Đau bụng có thể chỉ là rối loạn tiêu hóa nhưng cũng có thể là viêm ruột thừa hoặc viêm tụy cấp. Đau đầu có thể do căng thẳng nhưng cũng có thể là xuất huyết não. Ho, sốt có thể là cảm cúm nhưng cũng có thể là viêm phổi nặng hoặc sốt xuất huyết. Việc phân biệt đòi hỏi thăm khám, xét nghiệm và kinh nghiệm lâm sàng - những điều AI chưa thể thay thế.
Bỏ lỡ “thời điểm vàng” điều trị
Nguy cơ lớn nhất khi quá tin vào AI là làm mất “thời điểm vàng” điều trị. Đột quỵ, nhồi máu cơ tim, sốc phản vệ, viêm màng não và nhiều bệnh lý cấp cứu khác đều cần xử trí trong thời gian rất ngắn. Nếu AI đánh giá triệu chứng “không đáng lo”, hoặc người bệnh tự hiểu theo hướng chủ quan, họ có thể trì hoãn đến bệnh viện và đánh mất cơ hội điều trị hiệu quả.
AI cũng không thể quan sát sắc mặt, màu da, nhịp thở, mức độ tỉnh táo hay các dấu hiệu bất thường mà bác sĩ có thể nhận biết ngay khi tiếp xúc trực tiếp với người bệnh.
Một rủi ro khác là nhiều người dùng AI để hỏi nên uống thuốc gì. AI có thể tổng hợp các thuốc thường dùng nhưng không biết người bệnh có dị ứng, đang mang thai, mắc bệnh gan, thận, tim mạch, đái tháo đường hay đang sử dụng thuốc khác. Chỉ một loại thuốc thông dụng cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu dùng sai người hoặc sai liều, thậm chí gây tương tác thuốc, tổn thương gan, suy thận hoặc phản ứng dị ứng nặng.
Bên cạnh đó, AI có thể tạo cảm giác “an toàn” khi dùng những cụm từ như “thường gặp”, “ít nghiêm trọng”, hoặc ngược lại, khiến người dùng lo lắng quá mức khi liệt kê nhiều khả năng bệnh lý nguy hiểm.
AI chỉ hỗ trợ, không thay thế bác sĩ
PGS.TS Lê Tuấn Linh - Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, AI đang được ứng dụng rộng rãi trong y tế, từ phân tích hình ảnh, sàng lọc bệnh đến hỗ trợ bác sĩ ra quyết định. Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế việc khám, chẩn đoán và kê đơn.
Theo ông, điều đáng lo không phải AI mà là việc nhiều người xem AI như một “bác sĩ trực tuyến”. AI chỉ phân tích dữ liệu người dùng cung cấp, không thể khám lâm sàng hay đánh giá toàn diện người bệnh, nên có thể đưa ra gợi ý sai hoặc khuyến nghị dùng thuốc không phù hợp, làm tăng nguy cơ chậm điều trị và biến chứng.
PGS.TS Lê Tuấn Linh nhấn mạnh, AI giúp tối ưu quy trình khám chữa bệnh và hỗ trợ bác sĩ ra quyết định, nhưng quyết định cuối cùng vẫn phải do bác sĩ đưa ra. “Y học không chỉ là dữ liệu mà còn là kinh nghiệm lâm sàng, trách nhiệm và sự thấu cảm. Trong tương lai gần, AI sẽ là “cánh tay hỗ trợ đắc lực”, chứ không thể thay thế người thầy thuốc”.
Thượng tá, TS.BS Nguyễn Hải Công - Trưởng Khoa Nội hô hấp, Bệnh viện Quân y 175 - cho biết, việc nhiều người mua thuốc theo gợi ý từ AI mà không qua thăm khám có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như sử dụng thuốc không đúng bệnh, không đúng liều lượng, tăng nguy cơ tác dụng phụ, độc tính thuốc và làm chậm quá trình điều trị.
Đặc biệt, đối với các bệnh truyền nhiễm, việc trì hoãn đến bệnh viện có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Bác sĩ Công dẫn chứng, nếu một bệnh nhân mắc lao phổi nhưng tự cho rằng mình chỉ bị viêm đường hô hấp thông thường và điều trị tại nhà, bệnh có thể tiến triển nặng hơn, đồng thời làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho người thân và cộng đồng.
Theo BS Trần Văn Phúc (Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn), AI đang tạo ra bước tiến lớn trong y học. Công cụ này có thể đưa ra những khuyến nghị phù hợp trong một số tình huống, như khuyên người bệnh đến bệnh viện thay vì tự dùng thuốc. Tuy nhiên, AI chỉ là công cụ xử lý dữ liệu và ngôn ngữ, không thể tự khám bệnh hay đưa ra chẩn đoán chính xác chỉ dựa trên triệu chứng người bệnh cung cấp. Trong tương lai, AI có thể đảm nhận các công việc mang tính quy trình như đọc phim, phân tích dữ liệu, giúp giảm thời gian lao động thủ công để bác sĩ tập trung vào tư duy lâm sàng và điều trị. AI nên được xem là trợ lý hỗ trợ bác sĩ, không phải người thay thế.
