Cách tiếp cận của UAE đặt ra mục tiêu rộng hơn về việc phổ cập kỹ năng số - chuẩn bị cho học sinh khả năng tương tác với AI một cách chủ động và có ý thức. Ảnh: AFP
Một đứa trẻ bước vào lớp mẫu giáo với thế giới trước mắt còn đầy những điều mới lạ. Trong hành trình khám phá ấy, AI đang dần trở thành một phần của môi trường mà các em sẽ lớn lên. Câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là trẻ em có nên tiếp xúc với công nghệ từ sớm hay không, mà là làm thế nào để các em hiểu và sử dụng công nghệ một cách đúng đắn.
UAE lựa chọn cách tiếp cận bắt đầu từ giáo dục. Quốc gia này đưa AI thành môn học bắt buộc từ bậc mẫu giáo đến lớp 12, hướng tới trang bị kiến thức và kỹ năng về công nghệ cho học sinh ngay từ những năm đầu đời. Thay vì chỉ hướng dẫn trẻ sử dụng các công cụ AI, chương trình nhấn mạnh việc giúp các em hiểu cách công nghệ vận hành, nhận biết những hạn chế và sử dụng một cách có trách nhiệm.
Đó là một bước đi phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn về giáo dục giữa thời đại số. Khi AI ngày càng hiện diện trong đời sống, hiểu biết về công nghệ có thể trở thành một phần quan trọng trong hành trang của thế hệ trẻ. Tuy nhiên, đưa AI vào trường học cũng mở ra những câu hỏi không dễ trả lời: Làm sao bảo vệ trẻ em, giữ gìn quyền riêng tư và bảo đảm công nghệ hỗ trợ chứ không lấn át vai trò của giáo viên cũng như khả năng suy nghĩ độc lập của học sinh?
Tiếp cận giáo dục AI từ khi còn nhỏ
Việc UAE đưa AI thành môn học bắt buộc từ mẫu giáo đến lớp 12 cho thấy quốc gia này lựa chọn tiếp cận công nghệ theo một lộ trình xuyên suốt các cấp học. Thay vì đợi đến khi học sinh lớn hơn mới bắt đầu tìm hiểu, AI được đưa vào hành trình giáo dục từ sớm, với mục tiêu trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để các em hiểu thế giới công nghệ đang thay đổi quanh mình.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận này là việc học AI không được đặt ngang với chuyện làm chủ một công cụ đơn thuần. Học sinh cần hiểu cách AI hoạt động, nhận biết những giới hạn của công nghệ và biết sử dụng nó có trách nhiệm. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc không xem AI như một phương tiện có thể thay thế mọi suy nghĩ hay quyết định của con người.
Trong môi trường giáo dục, ranh giới ấy đặc biệt quan trọng. Công nghệ có thể hỗ trợ việc học, nhưng khả năng đặt câu hỏi, tự tìm hiểu và hình thành nhận định vẫn cần được gìn giữ. Trẻ em không chỉ cần biết AI có thể làm gì, mà còn cần nhận ra những điều công nghệ không thể thay mình thực hiện.
Cách tiếp cận của UAE vì thế đặt ra một mục tiêu rộng hơn việc phổ cập kỹ năng số: Chuẩn bị cho học sinh khả năng tương tác với AI một cách chủ động và có ý thức. Tuy nhiên, để mục tiêu ấy được thực hiện đúng hướng, những vấn đề về an toàn và quyền riêng tư của trẻ cần được quan tâm. Vai trò của giáo viên cũng không thể bị xem nhẹ, bởi việc hướng dẫn học sinh hiểu công nghệ và sử dụng nó có trách nhiệm đòi hỏi sự đồng hành của con người.
Khả năng nhân rộng phụ thuộc vào từng quốc gia
Mô hình giáo dục AI của UAE gợi mở một câu hỏi đáng chú ý đối với các hệ thống giáo dục khác: Liệu việc đưa AI vào chương trình học từ sớm có thể trở thành hướng đi phổ biến trong tương lai? Câu trả lời không chỉ phụ thuộc vào sự phát triển của công nghệ, mà còn nằm ở điều kiện và nguồn lực của từng quốc gia.
Đưa AI vào lớp học không đơn giản là bổ sung một môn học mới. Mục tiêu giáo dục còn bao gồm giúp trẻ nhận biết giới hạn của công nghệ, sử dụng AI có trách nhiệm và duy trì khả năng tư duy độc lập. Để làm được điều đó, vai trò của giáo viên, yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư và vấn đề an toàn khi trẻ tiếp xúc với công nghệ đều cần được cân nhắc.
Mỗi quốc gia cũng có những điều kiện giáo dục khác nhau. Vì vậy, việc áp dụng mô hình của UAE không thể chỉ dựa trên mong muốn bắt kịp xu hướng AI, mà cần xem xét khả năng triển khai trong thực tế. Nếu nguồn lực và điều kiện tổ chức giáo dục không đáp ứng được yêu cầu, việc đưa AI vào chương trình học có thể gặp những trở ngại riêng.
Điều đáng tham khảo từ cách tiếp cận của UAE không chỉ nằm ở thời điểm bắt đầu dạy AI, mà còn ở mục tiêu giúp học sinh hiểu công nghệ thay vì phụ thuộc vào nó. Trong một thế giới ngày càng có sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo, giáo dục cần chuẩn bị cho trẻ em cả kiến thức lẫn khả năng tự suy xét.
Công nghệ có thể thay đổi nhanh chóng, nhưng nhiệm vụ của giáo dục vẫn là giúp con người học cách hiểu biết và lựa chọn. Bởi vậy, ý nghĩa của việc dạy AI từ trường mẫu giáo không nằm ở việc để trẻ sớm làm được nhiều điều nhờ máy móc, mà ở khả năng giúp các em lớn lên cùng công nghệ mà không đánh mất tiếng nói của chính mình.
Hiệu trưởng sáng lập của Trường Rugby Dubai hy vọng rằng chẳng bao lâu nữa, học sinh của ông sẽ có thể tìm hiểu về Ai Cập cổ đại theo cách thức: Đọc tài liệu, sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật, rồi bước vào bên trong kim tự tháp ảo, hoặc sử dụng AI để “phỏng vấn” một vị pharaoh.
