Không thừa cân, béo phì không đồng nghĩa với việc có chỉ số mỡ máu bình thường. Nhiều yếu tố tiềm ẩn có thể khiến người gầy vẫn mắc rối loạn lipid máu. Ảnh: BVCC
Theo ThS.BS Nguyễn Minh Châu - Phó trưởng Khoa Nội, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, rối loạn lipid máu không chỉ gặp ở người thừa cân, béo phì mà còn có thể xuất hiện ở những người có cân nặng bình thường, thậm chí người gầy. Đây là vấn đề đáng lưu ý bởi cân nặng và ngoại hình không phản ánh đầy đủ tình trạng chuyển hóa lipid của cơ thể.
Trên thực tế, một số người tuy không thừa cân nhưng lại có tỷ lệ mỡ nội tạng cao, khối lượng cơ thấp hoặc tình trạng đề kháng insulin. Những bất thường này có thể đi kèm với tăng triglyceride và giảm HDL-C (cholesterol tốt).
Bên cạnh yếu tố lối sống, có nhiều nguyên nhân khác có thể khiến người gầy vẫn mắc rối loạn lipid máu.
Trước hết là yếu tố di truyền. Đây là nguyên nhân cần đặc biệt lưu ý ở người trẻ có chỉ số LDL-C (cholesterol xấu) tăng cao. Chẳng hạn, người mắc tăng cholesterol máu gia đình có thể có ngoại hình hoàn toàn bình thường, không thừa cân, béo phì nhưng nồng độ LDL-C trong máu đã tăng cao từ khi còn trẻ. Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, tình trạng này có thể dẫn đến xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành sớm.
Bên cạnh đó, các bệnh lý nội tiết và chuyển hóa cũng có thể là nguyên nhân gây rối loạn lipid máu. Một số bệnh cần lưu ý gồm suy giáp, đái tháo đường (đặc biệt khi đường huyết chưa được kiểm soát tốt), hội chứng thận hư, bệnh thận mạn và một số bệnh lý gan mật gây ứ mật.
Tác dụng phụ của một số loại thuốc cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Các thuốc như corticosteroid, retinoid đường uống, một số thuốc điều trị HIV hoặc thuốc ức chế miễn dịch có thể làm thay đổi các chỉ số lipid máu.
Ngoài ra, chế độ ăn uống thiếu cân đối cũng có thể khiến người có cân nặng bình thường bị mỡ máu cao. Dù không tăng cân, việc thường xuyên tiêu thụ thực phẩm giàu chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa (trans fat) hoặc duy trì chế độ ăn không lành mạnh vẫn có thể làm rối loạn các thành phần lipid trong máu.
Vì vậy, không thể chỉ dựa vào ngoại hình hay cân nặng để đánh giá nguy cơ rối loạn lipid máu. Muốn xác định chính xác, người dân cần thực hiện xét nghiệm lipid máu, trong đó chú ý các chỉ số LDL-C, HDL-C và triglyceride.
Theo khuyến cáo ACC/AHA năm 2026, đánh giá rối loạn lipid máu cần xem xét toàn diện các yếu tố nguy cơ tim mạch, nguyên nhân thứ phát và chú trọng nhận diện sớm những trường hợp tăng cholesterol máu có tính chất gia đình.
