Học sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Tường Vân
Tiếp tục chuẩn hóa, nâng cao độ tin cậy của kỳ thi tốt nghiệp THPT
Kỳ thi tốt nghiệp THPT luôn nhận được sự quan tâm lớn. Theo Bộ GDĐT, phương thức thi được đổi mới từ năm 2015, đặc biệt từ năm 2020 đến nay, đã phát huy nhiều ưu điểm. Kết quả kỳ thi được dùng để xét tốt nghiệp, phục vụ tuyển sinh đại học, cao đẳng và đánh giá chất lượng dạy học phổ thông, làm căn cứ điều chỉnh hoạt động giáo dục.
Kỳ thi tạo thang đo thống nhất toàn quốc, bảo đảm cơ hội tiếp cận đại học bình đẳng cho thí sinh mọi vùng miền, đồng thời giảm số lần dự thi, giúp học sinh và phụ huynh tiết kiệm thời gian, chi phí.
Theo Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn, kỳ thi hiện được tổ chức bài bản, nhẹ nhàng, giảm áp lực cho học sinh và xã hội, khi các cơ quan, địa phương và giáo viên chủ động nhận phần khó để tạo thuận lợi cho thí sinh.
Tuy nhiên, kỳ thi vẫn xảy ra gian lận do công nghệ phát triển nhanh, nghiệp vụ phòng chống chưa theo kịp, thiết bị phát hiện chưa đồng bộ, một số cán bộ coi thi thiếu kinh nghiệm hoặc cố tình vi phạm quy chế.
Nhìn lại những tiêu cực tại kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng, đây là vấn đề cấp bách, đòi hỏi toàn ngành quyết tâm khắc phục.
Ông kêu gọi cán bộ, giáo viên đề cao tính thực chất, trung thực từ dạy học, kiểm tra đến báo cáo kết quả, từng bước đẩy lùi tiêu cực.
“Chúng ta phải làm sao để kết quả kỳ thi có đủ độ tin cậy, độ phân hóa, bảo đảm tính thực chất, làm căn cứ để các cơ sở giáo dục đại học xét tuyển. Nhưng quan trọng hơn, phải có kết quả thực chất để đánh giá chất lượng dạy học, giáo dục trong toàn ngành” - bộ trưởng nói.
Xây dựng lộ trình thi trên máy tính
Bộ GDĐT vừa trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt Đề án tổ chức thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính giai đoạn 2026-2036.
GS.TS Huỳnh Văn Chương - Cục trưởng Cục quản lý chất lượng, Bộ GDĐT cho biết, theo mô hình đề xuất, đề thi được truyền qua kênh bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ tại điểm thi; thí sinh làm bài trong mạng LAN nội bộ, không kết nối internet. Mô hình này hạn chế việc kỳ thi phụ thuộc vào đường truyền internet và hạn chế nguy cơ tấn công trực tiếp từ môi trường internet.
“Việc tổ chức thi trên máy tính sẽ được thực hiện theo lộ trình, chỉ áp dụng tại những địa phương, điểm thi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực, không triển khai đồng loạt khi điều kiện giữa các vùng chưa được bảo đảm. Học sinh phải được làm quen trước với hình thức thi, địa phương phải có phương án hỗ trợ học sinh ít có điều kiện sử dụng máy tính” - ông Chương thông tin.
TS Lê Viết Khuyến - nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ GDĐT cho rằng, thực tế việc tổ chức các kỳ thi trên máy tính không phải là mới. Thời gian qua, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã tổ chức các kỳ thi riêng, thậm chí ở bậc phổ thông, nhiều trường bắt đầu thí điểm, triển khai. Quá trình diễn ra thuận lợi, thí sinh không gặp khó khăn.
Khi áp dụng với kỳ thi mang tính quốc gia, ông Khuyến cho hay, yếu tố quyết định không nằm ở hình thức thi trên máy tính mà là việc xây dựng được ngân hàng đề thi chuẩn hóa. Một ngân hàng đề thi quy mô lớn với số lượng câu hỏi đủ lớn để lựa chọn ngẫu nhiên sẽ giúp tăng tính bảo mật, hạn chế nguy cơ lộ đề, gian lận và tạo sự công bằng trong đánh giá.
Để đảm bảo tính công bằng, khách quan cho 1 kỳ thi cấp quốc gia, theo TS Lê Viết Khuyến, ngân hàng đề thi chuẩn hóa không thể được xây dựng chỉ bằng cách tập hợp một nhóm chuyên gia để biên soạn đề. Các câu hỏi cần được thử nghiệm trên quy mô lớn với chính đối tượng học sinh để đánh giá độ khó, độ phân hóa và mức độ phù hợp trước khi đưa vào sử dụng. Khi có một ngân hàng đề thi chuẩn hóa thống nhất trên phạm vi cả nước, việc tổ chức thi ở nhiều địa điểm hoặc nhiều đợt khác nhau vẫn có thể bảo đảm kết quả đánh giá tương đương và công bằng.
Đề cập đến các vụ gian lận thi cử từng xảy ra tại Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình, TS Lê Viết Khuyến nhận định đây là vấn đề thuộc về con người và công tác tổ chức, không phải hạn chế của mô hình kỳ thi “2 trong 1”.
Ông cho biết, để ngăn chặn các hành vi gian lận có tổ chức, cần tăng cường giám sát xã hội với sự tham gia của các lực lượng ngoài ngành giáo dục như công an, quân đội nhằm bảo đảm an ninh và tính minh bạch của kỳ thi.
Bên cạnh đó, cần đề cao trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác tổ chức thi, bởi theo ông, những sai phạm nghiêm trọng khó có thể xảy ra nếu thiếu sự buông lỏng hoặc thiếu quyết liệt từ cấp quản lý.
Địa phương ủng hộ duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT
Từ phía địa phương, ông Nguyễn Tân - Giám đốc Sở GDĐT Thành phố Huế kiến nghị Bộ GDĐT duy trì sự ổn định và sớm chuyển sang thi trên máy tính để tiết kiệm nguồn lực trong thời gian tới.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Khoa - Giám đốc Sở GDĐT Nghệ An - cũng đề nghị tiếp tục giữ sự ổn định, siết chặt khâu tổ chức tại địa phương bằng nhiều giải pháp. Đồng thời, tỉnh Nghệ An mong Bộ GDĐT sớm chỉ đạo, hỗ trợ cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật để chuẩn bị lộ trình thi trên máy tính và đánh giá định kỳ trên máy cho học sinh lớp 9.
