'Nhúng' giảng viên vào môi trường thực tế

Điều này không có nghĩa là xem nhẹ lý thuyết, mà là chuyển từ cách tiếp cận thiên về truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực thực hiện công việc của người học.

Chú trọng phát triển năng lực người học

Bộ GD&ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư quy định Chương trình bồi dưỡng, đánh giá, công nhận năng lực sư phạm cho giáo viên, giảng viên giáo dục nghề nghiệp nhằm đáp ứng những yêu cầu mới của hoạt động nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đổi mới sáng tạo, bảo đảm và cải tiến chất lượng giáo dục.

ThS. Nguyễn Văn Thái - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Hoa Sen cho biết, dự thảo Thông tư quy định Chương trình bồi dưỡng, đánh giá, công nhận năng lực sư phạm cho giáo viên, giảng viên giáo dục nghề nghiệp đòi hỏi các nhà trường phải thay đổi ngay từ khâu xây dựng chương trình đào tạo và thiết kế bài giảng. Nội dung giảng dạy cần được cấu trúc theo hướng lấy chuẩn đầu ra, năng lực nghề nghiệp làm trọng tâm; xác định rõ sau mỗi môn học, mô đun, người học phải biết gì, làm được gì và có khả năng xử lý những tình huống nào trong môi trường làm việc thực tế.

Trên cơ sở đó, giảng viên cần tăng cường thiết kế các bài tập thực hành, tình huống nghề nghiệp, dự án học tập, hoạt động trải nghiệm và các nhiệm vụ gắn với môi trường doanh nghiệp. Phần lý thuyết được lựa chọn, tinh gọn và tích hợp phù hợp để hỗ trợ người học hiểu bản chất vấn đề, từ đó vận dụng hiệu quả vào thực hành. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số, học liệu số và trí tuệ nhân tạo trong thiết kế, tổ chức dạy học cũng cần được quan tâm.

“Như vậy, đối với người học, lợi ích lớn nhất là được học đi đôi với hành, được rèn luyện kỹ năng nghề ngay trong quá trình học tập, thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức rồi mới tìm cách vận dụng khi đi làm. Các em có thêm cơ hội phát triển tư duy giải quyết vấn đề, khả năng thích ứng, kỹ năng làm việc nhóm và tác phong công nghiệp”, ông Thái nói.

Còn theo Ths. Nguyễn Thị Ngọc Bích - Phụ trách Ban kiểm định- Đảm bảo chất lượng kiêm Trưởng khoa Y Dược- Thẩm Mỹ, Trường CĐ Viễn Đông: “Việc xây dựng quy định về chương trình bồi dưỡng, đánh giá và công nhận năng lực sư phạm cho giáo viên, giảng viên giáo dục nghề nghiệp xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện nay. Đặc thù của lĩnh vực này là đội ngũ tham gia giảng dạy không chỉ được hình thành từ các cơ sở đào tạo sư phạm mà còn có một bộ phận trưởng thành từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hoạt động chuyên môn tại doanh nghiệp. Họ có kiến thức chuyên ngành, kỹ năng nghề và kinh nghiệm thực tiễn, nhưng không phải tất cả đều được đào tạo bài bản về nghiệp vụ sư phạm. Vì vậy, việc chuẩn hóa năng lực sư phạm là cần thiết nhằm bảo đảm người dạy không chỉ giỏi chuyên môn, vững tay nghề mà còn có khả năng tổ chức quá trình dạy học và phát triển năng lực nghề nghiệp cho người học.

Theo đó, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, giảng viên, định hướng của dự thảo là chuyển trọng tâm từ việc trang bị kiến thức sư phạm đơn thuần sang hình thành năng lực thực hiện các nhiệm vụ dạy học cụ thể. Nhà giáo cần có khả năng thiết kế bài dạy trên cơ sở chuẩn đầu ra; lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp; tổ chức các hoạt động thực hành, thực tập và xử lý tình huống nghề nghiệp, đồng thời xây dựng công cụ đánh giá dựa trên sản phẩm, kết quả thực hiện và minh chứng về năng lực của người học.

Bên cạnh năng lực chuyên môn và sư phạm, yêu cầu cập nhật công nghệ, khai thác học liệu số, sử dụng hệ thống quản lý học tập và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phù hợp cũng ngày càng trở nên quan trọng. “Đây không chỉ là yêu cầu đối với từng nhà giáo mà còn là yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, tổ chức đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Do đó, các trường cần chủ động rà soát năng lực đội ngũ, xác định nhu cầu bồi dưỡng và xây dựng kế hoạch phát triển chuyên môn, nghiệp vụ theo từng nhóm đối tượng, gắn với yêu cầu của ngành, nghề đào tạo và thực tiễn hoạt động của nhà trường”, bà Bích nhấn mạnh.

Giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với thị trường lao động

Dự thảo cũng chú trọng đến trao cơ hội tham gia giảng dạy của chuyên gia ở doanh nghiệp bởi giáo dục nghề nghiệp phải gắn chặt với thị trường lao động, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận người học đến thực tập và tuyển dụng sau tốt nghiệp mà còn cần trở thành một chủ thể tham gia vào quá trình đào tạo. “Những chuyên gia, kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, nhà quản lý, nghệ nhân và người có kinh nghiệm nghề nghiệp chuyên sâu là nguồn lực thực tiễn rất quan trọng đối với hoạt động giáo dục nghề nghiệp”, bà Bích phân tích.

Dự thảo đã bước đầu thể hiện định hướng này thông qua cơ chế đánh giá, công nhận năng lực sư phạm đã có. Người có năng lực được hình thành từ hoạt động nghề nghiệp, giảng dạy, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, tự học hoặc tự bồi dưỡng có thể đăng ký đánh giá để xem xét công nhận hoàn thành một hoặc một số mô-đun theo chuẩn đầu ra của chương trình. Cách tiếp cận này góp phần ghi nhận năng lực thực tế, tránh việc yêu cầu người học phải học lại những nội dung mà họ đã có đủ năng lực và minh chứng đáp ứng.

Ngoài ra, dự thảo quy định thành viên ngoài cơ sở chiếm ít nhất một phần ba Hội đồng đánh giá; trong đó có thể có nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp. Đối với hoạt động tổ chức bồi dưỡng, chuyên gia hoặc người có kinh nghiệm thực tiễn chuyên sâu trong lĩnh vực liên quan cũng có thể tham gia giảng dạy, hướng dẫn và đánh giá theo quy định của dự thảo và quyết định của người đứng đầu cơ sở tổ chức bồi dưỡng.

“Đây là những cơ chế nhằm tăng cường sự tham gia của các nguồn lực bên ngoài nhà trường, bảo đảm hoạt động bồi dưỡng và đánh giá gắn với yêu cầu thực tiễn nghề nghiệp”, bà Bích nhấn mạnh và chia sẻ thêm, chuẩn hóa năng lực sư phạm không đồng nghĩa với việc thu hẹp nguồn nhân lực tham gia giảng dạy. Ngược lại, cần xây dựng một cơ chế vừa bảo đảm chuẩn nghề nghiệp của nhà giáo, vừa phát huy được tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp và xã hội. Sự kết hợp giữa năng lực sư phạm của đội ngũ nhà giáo với kinh nghiệm nghề nghiệp của chuyên gia thực tiễn sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, giúp người học có năng lực làm việc thực tế và đáp ứng tốt hơn yêu cầu ngày càng thay đổi của thị trường lao động.

Đồng quan điểm, ông Trần Văn Thực – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công Nghiệp Bắc Ninh đánh giá dự thảo đang mở ra rất rộng lớn và cực kỳ thuận lợi cho các trường nghề đồng thời tháo gỡ cơ bản các rào cản hành chính trước đây như: Chương trình bồi dưỡng tinh gọn, đúng trọng tâm. Chuyên gia doanh nghiệp đã vững kiến thức chuyên môn và kỹ năng nghề thực tế; thứ họ thiếu là kỹ năng sư phạm. Chương trình bồi dưỡng mới tập trung đúng vào phương pháp dạy học, thiết kế bài dạy và thực hành trình giảng ban đầu, giúp họ nhanh chóng hoàn thành chuẩn sư phạm mà không ảnh hưởng nhiều đến công việc tại doanh nghiệp. Cơ chế đánh giá, công nhận năng lực đã có kỹ sư, chuyên gia đã có kinh nghiệm đào tạo nội bộ hoặc hướng dẫn thực tập tại doanh nghiệp có thể đăng ký đánh giá công nhận năng lực đã có để tích lũy mô-đun mà không phải học lại từ đầu.