Cơn bão bụi hé lộ bí mật hàng tỉ năm của sao Hỏa

Hình ảnh hiện nay của sao Hỏa là một sa mạc khô cằn và khắc nghiệt, điều này trái ngược hoàn toàn với lịch sử có nước trên bề mặt của hành tinh này.

Các kênh dẫn, khoáng chất bị biến đổi bởi nước và nhiều dấu tích địa chất khác cho thấy trong giai đoạn đầu hình thành, sao Hỏa từng là một hành tinh ẩm và năng động hơn nhiều.

Việc tái dựng quá trình môi trường giàu nước này biến mất như thế nào trên hành tinh đỏ vẫn là một trong những thách thức lớn của khoa học hành tinh.

Dù một số cơ chế giải thích được phần nào việc nước biến mất khỏi sao Hỏa, nhưng số phận của phần lớn lượng nước trên hành tinh này vẫn còn là điều bí ẩn.

Một nghiên cứu mới của nhóm khoa học quốc tế, công bố trên tạp chí Communications Earth & Environment ngày 2.2.2026, đã giúp giới nghiên cứu tiến thêm một bước quan trọng trong việc giải mã bí ẩn của sao Hỏa.

Lần đầu tiên, các nhà khoa học chứng minh rằng một cơn bão bụi cục bộ, có cường độ mạnh nhưng phạm vi ảnh hưởng giới hạn, có thể đẩy hơi nước lên các lớp cao của khí quyển sao Hỏa trong mùa hè ở bán cầu Bắc. Mùa hè trước đây được cho là ảnh hưởng không đáng kể đối với quá trình thất thoát nước trên sao Hỏa.

“Phát hiện này cho thấy tác động của loại bão này đối với tiến hóa khí hậu của hành tinh, đồng thời mở ra hướng tiếp cận mới để hiểu cách phần lớn nước trên sao Hỏa đã mất đi theo thời gian" - ông Adrián Brines, nhà nghiên cứu tại Viện Vật lý Thiên văn Andalusia (IAA-CSIC, Tây Ban Nha), đồng tác giả chính của nghiên cứu, cùng với nhà nghiên cứu Shohei Aoki thuộc Trường Cao học Khoa học Tiên phong, Đại học Tokyo (Nhật Bản) và Trường Cao học Khoa học, Đại học Tohoku (Nhật Bản), cho biết.

Từ lâu, bão bụi được xem là yếu tố quan trọng trong quá trình mất nước của sao Hỏa, nhưng các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào những cơn bão quy mô toàn hành tinh.

Trong khi đó, nghiên cứu mới cho thấy, những cơn bão khu vực nhỏ hơn cũng có thể làm tăng mạnh quá trình vận chuyển hơi nước lên độ cao lớn, nơi nước dễ dàng thoát ra không gian.

Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào mùa hè nóng ấm và biến động mạnh ở bán cầu Nam của sao Hỏa, vốn được xem là giai đoạn chính của việc mất nước trên sao Hỏa.

Nghiên cứu lần này ghi nhận hơi nước tăng cao bất thường trong tầng khí quyển trung bình của sao Hỏa vào mùa hè ở bán cầu Bắc trong năm sao Hỏa thứ 37 (tương ứng giai đoạn 2022-2023 trên Trái đất), do một cơn bão bụi dị thường gây ra.

Ở độ cao đó, lượng nước cao gấp 10 lần mức thông thường. Hiện tượng này chưa từng được quan sát trong các năm sao Hỏa trước đó và cũng không được các mô hình khí hậu hiện tại dự đoán.

“Những kết quả này bổ sung một mảnh ghép quan trọng cho bức tranh còn dang dở về quá trình sao Hỏa mất nước trong hàng tỉ năm, đồng thời cho thấy các sự kiện ngắn nhưng dữ dội cũng có thể đóng vai trò đáng kể trong tiến hóa khí hậu của hành tinh đỏ" - nhà nghiên cứu Aoki kết luận.