Thuế quan Mỹ sang giai đoạn mới sau phán quyết của Tòa án Tối cao

Ngày 20.2, Tòa án Tối cao Mỹ kết luận ông Trump đã vượt quá thẩm quyền khi áp thuế trên diện rộng với hàng hóa từ hầu hết các quốc gia, dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng, ông Trump tuyên bố sẽ tiếp tục theo đuổi chính sách thuế quan, nhưng lần này “trong khuôn khổ pháp luật”.

Bước đi đầu tiên được đưa ra ngay trong ngày 20.2: Áp mức thuế 10% đối với toàn bộ hàng nhập khẩu theo Điều 122 của một đạo luật thương mại năm 1974. Đến sáng 21.2, ông Trump thông báo nâng mức thuế này lên 15%.

Nếu phán quyết của Tòa án Tối cao khép lại hơn 1 năm Tổng thống Trump có thể đơn phương áp, sửa hoặc gỡ thuế chỉ bằng một thông báo trên mạng xã hội, thì những câu hỏi mới lại xuất hiện. Chính phủ có hoàn trả hơn 134 tỉ USD tiền thuế đã thu hay không? Nếu có, quy trình và thời gian ra sao? Liệu các mức thuế mới có tiếp tục bị kiện?

Bộ Tư pháp Mỹ trước đây từng nêu khả năng hoàn tiền nếu thuế bị bác bỏ. Tuy nhiên, sau phán quyết, ông Trump cảnh báo các nhà nhập khẩu và chính phủ có thể còn tranh tụng trong nhiều năm về vấn đề hoàn thuế.

Luật sư Neal Katyal - người tham gia vụ kiện chống lại chính sách thuế - đặt nghi vấn về tính hợp pháp của mức thuế 15% mới, cho rằng, các biện pháp thuế quan quy mô lớn cần được Quốc hội phê chuẩn.

Theo các chuyên gia thương mại, khả năng kiện tụng kéo dài có thể khiến một số doanh nghiệp bán quyền đòi hoàn thuế cho các quỹ đầu cơ để lấy tiền mặt ngay, chấp nhận chiết khấu. Khi chính phủ thanh toán, các quỹ này sẽ hưởng chênh lệch.

Chiến lược mới của ông Trump được mô tả như “cú đấm kép”: Thuế toàn cầu 15% có hiệu lực tối đa 150 ngày, song song với các mức thuế riêng theo ngành hoặc theo quốc gia với lý do an ninh quốc gia và chống thương mại không công bằng. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho rằng, nguồn thu năm nay vẫn có thể tương đương kế hoạch ban đầu.

Tuy vậy, giới phân tích nghi ngờ tốc độ triển khai sẽ không nhanh như kỳ vọng. Việc dỡ bỏ thuế khẩn cấp có thể tạo hiệu ứng kích thích ngắn hạn. Nhưng điều đó cũng làm dấy lên lo ngại lạm phát quay trở lại, trong bối cảnh chỉ số chi tiêu tiêu dùng cá nhân lõi đang ở mức 3%/năm.

Về thương mại, việc điều chỉnh biểu thuế lần thứ ba trong hơn một năm sẽ tạo ra kẻ thắng, người thua. Dù chưa đủ để doanh nghiệp chuyển dịch sản xuất, sự thay đổi này có thể khiến hàng nhập khẩu rẻ hơn tạm thời, làm thâm hụt thương mại gia tăng.

Trong bối cảnh kinh tế Mỹ chỉ tăng trưởng 1,4% trong quý cuối năm 2025 và thâm hụt ngân sách gần 6% GDP, thuế quan vẫn là nguồn thu đáng kể. Riêng tháng 1, Bộ Tài chính thu khoảng 28 tỉ USD từ thuế nhập khẩu.

Tuy nhiên, các cuộc thăm dò cho thấy đa số cử tri Mỹ phản đối thuế quan, với tỉ lệ gần 2-1. Trên Phố Wall, thị trường phản ứng khá điềm tĩnh trước phán quyết, song giới quan sát cho rằng tác động dài hạn còn khó lường.

Việc Tòa Tối cao - với đa số thẩm phán bảo thủ - bác bỏ lập luận tổng thống có thể áp thuế “với bất kỳ quốc gia, sản phẩm, mức thuế và thời hạn nào” đánh dấu một giới hạn rõ ràng đối với quyền lực hành pháp. Bị thu hẹp thẩm quyền, ông Trump quay về các công cụ mà Quốc hội trao quyền rõ ràng hơn. Tại họp báo, ông thừa nhận con đường mới “có lẽ là hướng nên đi ngay từ đầu”. Nhưng với giới doanh nghiệp và nhà đầu tư, một điều đã rõ: Sự bất định về thuế quan của Mỹ vẫn chưa kết thúc.