
Tờ Izvestia dẫn lại thông tin từ báo Asahi của Nhật Bản cho hay, Tokyo đang xem xét khả năng trang bị tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi dự kiến chính thức bắt đầu thảo luận vấn đề này và có thể đưa vào các văn kiện quốc phòng quan trọng, gồm Chiến lược An ninh quốc gia, Chiến lược Quốc phòng quốc gia và Kế hoạch xây dựng quốc phòng.
Tuy nhiên, Tokyo hiện mới dừng ở việc nghiên cứu khả năng triển khai, chưa đưa ra quyết định chế tạo tàu ngầm hạt nhân. Chính phủ cần đánh giá lợi ích, hạn chế và chi phí của phương án này.
Tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân có thể giúp Nhật Bản kéo dài đáng kể thời gian hoạt động trên biển mà không cần thường xuyên nổi lên để tiếp nhiên liệu.
Động thái cân nhắc của Tokyo diễn ra trong bối cảnh Mỹ đã thông qua kế hoạch phát triển tàu ngầm hạt nhân cho Hàn Quốc, còn Australia đang thúc đẩy chương trình sở hữu loại tàu ngầm này.
Dù vậy, việc xây dựng hạm đội tàu ngầm hạt nhân đòi hỏi nguồn lực lớn. Theo ước tính, Nhật Bản cần ít nhất 3 tàu để duy trì hoạt động thường xuyên. Chi phí chế tạo và duy trì mỗi chiếc vào khoảng 1.000 tỉ yên, tương đương hơn 6,3 tỉ USD.
Quá trình triển khai có thể kéo dài hơn 10 năm, đồng thời đòi hỏi đào tạo đội ngũ nhân lực chuyên môn. Đặc biệt, việc chuyển sang phát triển hạm đội tàu ngầm hạt nhân có thể đặt ra yêu cầu điều chỉnh 3 nguyên tắc phi hạt nhân mà Nhật Bản duy trì từ lâu.
Năm 1967, Thủ tướng Eisaku Sato đưa ra 3 nguyên tắc gồm không sở hữu, không sản xuất và không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản. Chính phủ Nhật Bản thông qua các nguyên tắc này, dù chúng không được quy định thành luật.
Trong Chiến lược An ninh quốc gia năm 2022, Tokyo từng khẳng định chính sách duy trì 3 nguyên tắc phi hạt nhân sẽ không thay đổi trong tương lai.
Tuy nhiên, chính quyền bà Takaichi đang thúc đẩy sửa đổi các văn kiện an ninh chủ chốt, với khả năng điều chỉnh lập trường về vấn đề hạt nhân vào cuối năm 2026.
Để thực hiện, Thủ tướng Nhật Bản cần giành được sự ủng hộ của Quốc hội, nơi vẫn tồn tại những ý kiến trái chiều về việc tăng cường sức mạnh quân sự.
Trả lời phỏng vấn Izvestia, ông Alexander Ermakov, nghiên cứu viên thuộc Trung tâm An ninh quốc tế, Viện Kinh tế thế giới và Quan hệ quốc tế Nga (IMEMO), nhận định Nhật Bản đã đẩy mạnh hiện đại hóa lực lượng vũ trang trong những năm gần đây, từ mua sắm, phát triển đến tự sản xuất các hệ thống vũ khí mà trước đây nước này hạn chế vì định hướng hòa bình.
Theo chuyên gia, việc điều chỉnh chính sách hạt nhân hiện nay chủ yếu nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn để Mỹ triển khai "ô hạt nhân" bảo vệ Nhật Bản, chứ chưa đồng nghĩa với việc Tokyo hướng tới sở hữu vũ khí hạt nhân riêng.
Ông Ermakov cho rằng Nhật Bản có thể xem xét lại vấn đề sở hữu bom hạt nhân trong tương lai nếu tình hình an ninh khu vực tiếp tục xấu đi. Tuy nhiên, kịch bản này sẽ kéo theo sự suy giảm nghiêm trọng của môi trường an ninh Đông Á.


