Hàng triệu m³ bùn chưa có chỗ đổ
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM (gọi tắt là Ban Hạ tầng đô thị TPHCM), giai đoạn 2026 - 2030, đơn vị được giao làm chủ đầu tư 55 dự án chỉnh trang đô thị.
Tổng khối lượng đất, bùn phát sinh từ đào đất, thi công và nạo vét dự kiến khoảng 17,2 triệu m³, gồm 8,8 triệu m³ đất đào và 8,4 triệu m³ bùn nạo vét.
Trong đó, nhiều công trình trọng điểm đang gặp khó do chưa xác định được vị trí bãi tiếp nhận bùn, đất.
Điển hình là dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên. Công trình khởi công ngày 23.2.2023, đến nay sản lượng nghiệm thu đạt khoảng 69,52%.
Hạng mục bờ kè cùng hệ thống cống, cửa xả kết nối đạt khoảng 98%; đường giao thông và hạ tầng đạt khoảng 60%. Toàn tuyến đã thông xe khoảng 45 km, trong đó 22 km đã thảm nhựa, 23 km hoàn thành nền hạ và chuẩn bị thảm nhựa.
Dù vậy, tiến độ tổng thể 10 gói thầu vẫn chậm so với kế hoạch. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là chưa có bãi đổ đất được cấp có thẩm quyền chấp thuận.
Dự án này cần nạo vét hơn 3,2 triệu m³ đất khỏi lòng kênh, cùng khoảng 0,6 triệu m³ đất đào ở khu vực bờ kênh và dưới lòng đường giao thông.
Việc thiếu nơi tiếp nhận khiến nhà thầu không thể đẩy nhanh nạo vét, đồng thời ảnh hưởng đến việc đào nền đường. Bùn, đất đào ra không có nơi xử lý khiến các hạng mục thi công phải triển khai cầm chừng.
Ngoài Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, dự án nạo vét trục thoát nước rạch Xóm Củi phát sinh khoảng 350.000 m³ bùn; bờ Bắc kênh Đôi khoảng 260.000 m³ bùn và đất đào; rạch Xuyên Tâm khoảng 643.189 m³ bùn và đất đào.
Trước tình trạng thiếu bãi đổ, Ban Hạ tầng đô thị đề xuất TPHCM xem xét phương án tận thu khoáng sản đối với bùn nạo vét lòng kênh Tham Lương - Bến Cát, tách thành hạng mục riêng để đấu giá lựa chọn đơn vị thực hiện.
Theo Ban, phương án này có thể vừa giảm chi phí nạo vét, vận chuyển, xử lý cho dự án, vừa tạo thêm nguồn thu cho ngân sách từ hoạt động đấu giá.
Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp trước mắt. Về lâu dài, TPHCM cần một hệ thống xử lý bùn chủ động, thay vì phụ thuộc vào các đơn vị tư nhân và các bãi tiếp nhận bên ngoài.
Ban Hạ tầng đô thị cho biết, hiện TPHCM chưa có nhà máy xử lý bùn thải do Nhà nước đầu tư để chủ động tiếp nhận bùn phát sinh từ các dự án nạo vét kênh rạch, thi công hạ tầng. Phần lớn bùn thải được xử lý theo hình thức dịch vụ, kéo theo chi phí vận chuyển và xử lý lớn.
Riêng dự án Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, chi phí nạo vét, đổ thải cùng xử lý rác và bùn thải dự kiến gần 300 tỉ đồng.
Tính chuyện biến bùn thành tài nguyên
Để giải bài toán lâu dài, Ban Hạ tầng đô thị đã đề xuất thành phố chủ trương đầu tư Trung tâm xử lý bùn thải cho các nhà máy xử lý nước thải khu vực Thủ Đức và vùng lân cận.
Ông Văn Phú Thái - Phó Giám đốc Ban Hạ tầng đô thị, cho biết mục tiêu là xử lý bùn ngay tại nguồn, tái chế thành sản phẩm đất sạch, ưu tiên phục vụ trồng cây, phát triển mảng xanh đô thị và các mục đích phù hợp khác.
Giai đoạn 1, trung tâm dự kiến xử lý khoảng 95 tấn bùn/ngày; giai đoạn tiếp theo có thể nâng lên khoảng 170 tấn/ngày.
Nguồn bùn chủ yếu đến từ các nhà máy xử lý nước thải trong phạm vi dự án, trước mắt tập trung vào Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè.
Nhà máy này có công suất thiết kế 480.000 m³/ngày, dự kiến vận hành thử từ cuối năm 2027 và đạt công suất thiết kế vào năm 2030. Lượng bùn sau xử lý dự kiến khoảng 93,7 tấn/ngày vào năm 2030.
Trung tâm dự kiến đặt trong khuôn viên Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè tại phường Cát Lái, sử dụng khoảng 5,8 ha đất đã giải phóng mặt bằng. Giai đoạn 1 cần khoảng 4,1 ha.
Tổng mức đầu tư giai đoạn 1 dự kiến 330 tỉ đồng, thực hiện bằng ngân sách TPHCM. Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung hoàn thiện thủ tục, lập và thẩm định dự án; giai đoạn 2031 - 2034 dự kiến thi công và đưa công trình vào sử dụng.
Theo tính toán sơ bộ, xử lý bùn tại chỗ có thể giúp ngân sách tiết kiệm khoảng 174 triệu đồng/ngày chi phí vận chuyển và xử lý bùn từ Nhà máy Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến Đa Phước.
Sau khi hoàn thành, Trung tâm dự kiến được vận hành bởi đơn vị chuyên nghiệp được lựa chọn thông qua đấu thầu. Hợp đồng sẽ quy định chặt chẽ các yêu cầu về công nghệ, an toàn, bảo trì, kiểm soát mùi, nước thải, khí thải và chất lượng sản phẩm.
