90 tỉ USD dầu Nga chảy qua mạng lưới 48 công ty bí ẩn

Theo điều tra công bố ngày 21.2, tờ Financial Times (FT) xác định 48 công ty bề ngoài hoạt động độc lập, đăng ký tại các địa chỉ khác nhau, song có dấu hiệu phối hợp như một phần của cái gọi là “hạm đội bóng tối” - cơ chế Nga sử dụng để vận chuyển dầu nhằm né lệnh cấm vận.

Mạng lưới này bị lộ khi các công ty sử dụng chung một máy chủ email riêng. FT phát hiện 442 tên miền có dữ liệu đăng ký đều dựa trên cùng một máy chủ “mx.phoenixtrading.ltd”. Từ đó, báo này đối chiếu các tên miền với hồ sơ hải quan Nga và Ấn Độ, xác định những công ty đứng tên vận chuyển dầu thô Nga.

Một ví dụ được nêu là Foxton FZCO, công ty có trụ sở tại Dubai. Tên miền của doanh nghiệp này sử dụng máy chủ chung nói trên và được cho là đã xuất khẩu lượng dầu mỏ Nga trị giá 5,6 tỉ USD.

Tổng cộng, các công ty trong mạng lưới đã vận chuyển hơn 90 tỉ USD dầu thô Nga kể từ khi phương Tây trừng phạt dầu của Nga. Tuy nhiên, FT nhận định con số thực tế có thể còn cao hơn.

Sau khi xung đột Ukraina bùng phát năm 2022, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) áp đặt loạt biện pháp trừng phạt nhằm hạn chế nguồn thu từ năng lượng của Nga. Để ứng phó, Nga dựa vào “hạm đội bóng tối” gồm tàu chở dầu và các trung gian thương mại để duy trì xuất khẩu sang các thị trường châu Á và khu vực khác.

Theo dữ liệu hải quan Nga đầy đủ gần nhất mà FT tiếp cận, tính đến tháng 11.2024, hơn 80% lượng dầu xuất khẩu bằng đường biển của Tập đoàn Rosneft Nga được thực hiện thông qua mạng lưới các công ty nói trên.

Rosneft là tập đoàn dầu khí nhà nước lớn nhất Nga và giữ vai trò chủ chốt trong xuất khẩu năng lượng. Việc phần lớn hoạt động xuất khẩu đường biển phụ thuộc vào một mạng lưới công ty trung gian cho thấy cấu trúc thương mại đã thay đổi đáng kể kể từ khi các lệnh trừng phạt được áp dụng.

Ông Sergey Vakulenko, chuyên gia tại Trung tâm Carnegie Nga - Á Âu có trụ sở ở Berlin (Đức), nhận định việc sử dụng hàng chục công ty bình phong gợi nhớ lại các thực tiễn kinh doanh của thập niên 1990 tại Nga.

Theo ông, đây từng là cách nhiều tài sản lớn được hình thành và thuế bị né tránh trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế. Tuy nhiên, ông bày tỏ bất ngờ khi một mạng lưới duy nhất lại phát triển quy mô lớn và đóng vai trò quan trọng như vậy đối với Rosneft. “Tôi nghĩ sẽ có nhiều ‘con rối’ hơn nữa” - ông nói.

Điều tra của FT làm nổi bật những thách thức trong việc thực thi trừng phạt năng lượng, khi các giao dịch xuyên biên giới có thể được che giấu qua nhiều lớp pháp nhân và cấu trúc sở hữu phức tạp.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng toàn cầu vẫn cao và nguồn cung thay thế chưa hoàn toàn ổn định, dầu mỏ Nga tiếp tục tìm được đầu ra thông qua các cơ chế linh hoạt hơn.