Chuyển dịch năng lượng mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ hội giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất. Ảnh: Tuyết Lan
Gỡ điểm nghẽn thể chế để doanh nghiệp chuyển dịch năng lượng
Chuyển dịch năng lượng là quá trình đổi mới toàn diện về thể chế, công nghệ và mô hình tăng trưởng. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, trực tiếp đầu tư, phát triển và vận hành các dự án năng lượng sạch.
Theo TS Nguyễn Quốc Việt - Giảng viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), những khó khăn khiến doanh nghiệp chậm tham gia chuyển dịch thời gian qua không nằm ở sự thiếu hụt tài nguyên thiên nhiên hay sự hạn chế của các giải pháp kỹ thuật, mà nằm ở các điểm nghẽn về thể chế tài chính xanh, sự thiếu hụt các cơ chế khuyến khích kinh tế thực chất và rủi ro chính sách trong hợp đồng mua bán điện.
TS Nguyễn Quốc Việt nhận định, nguồn vốn luôn là điểm nghẽn đầu tiên và lớn nhất khiến doanh nghiệp e ngại khi bước vào hành trình chuyển dịch năng lượng. Suất đầu tư ban đầu cho các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn như điện gió ngoài khơi với chi phí khảo sát đáy biển phức tạp, điện khí LNG nhập khẩu hay việc đầu tư lắp đặt hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) là cực kỳ đắt đỏ, vượt quá khả năng cân đối tài chính của phần lớn doanh nghiệp tư nhân trong nước.
“Việt Nam đã có bộ tiêu chí phân loại dự án xanh, nhưng hướng dẫn triển khai còn thiếu đồng bộ. Điều này gây khó cho ngân hàng trong thẩm định rủi ro môi trường - xã hội (ESG), định giá rủi ro, khiến doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện vay và tài sản thế chấp cao” - TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.
Theo TS Nguyễn Quốc Việt, việc thiếu đi các cơ chế khuyến khích kinh tế rõ ràng, liên tục và dài hạn khiến doanh nghiệp nhìn nhận đầu tư chuyển đổi xanh là một gánh nặng tài chính làm suy giảm biên lợi nhuận ngắn hạn, thay vì một cơ hội tạo ra giá trị gia tăng dài hạn.
“Việt Nam cần một sự thay đổi tư duy mạnh mẽ trong thể chế và chính sách đối với thị trường năng lượng nói chung, điện tái tạo nói riêng: Chuyển dịch từ cơ chế mệnh lệnh hành chính sang cơ chế thị trường nhằm tối ưu hóa nguồn lực và giảm chi phí chuyển đổi. Chúng ta xây dựng khung chính sách ổn định để khuyến khích đầu tư vào năng lượng sạch, công nghệ phát thải thấp và mô hình kinh doanh mới dựa trên nền tảng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn” - TS Nguyễn Quốc Việt nói.
Không để doanh nghiệp nhỏ và vừa đứng ngoài cuộc
Nếu chuyển dịch năng lượng chỉ dừng ở các tập đoàn lớn, các khu công nghiệp lớn, các dự án năng lượng quy mô lớn, thì quá trình này sẽ chưa thật sự toàn diện. Nhưng nếu hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa từng bước tiết kiệm điện, tối ưu hóa sử dụng năng lượng, đầu tư thiết bị hiệu suất cao, sử dụng năng lượng tái tạo, minh bạch dữ liệu phát thải và tham gia chuỗi cung ứng xanh, thì đó sẽ là nền tảng vững chắc để thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao vị thế quốc gia.
Theo ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, nhà nước cần có chính sách dẫn dắt; hệ thống tài chính cần có sản phẩm phù hợp; hiệp hội doanh nghiệp cần đóng vai trò cầu nối; các chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quốc tế cần tham gia hỗ trợ kỹ thuật và bản thân doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ bị động sang chủ động.
Trao đổi với Báo Lao Động, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - chuyên gia kinh tế đánh giá, Việt Nam cần hoàn thiện chính sách thương mại và công nghiệp theo hướng vừa bảo hộ có chọn lọc, vừa khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới, qua đó hình thành các “con sếu đầu đàn” trong lĩnh vực năng lượng xanh, sạch và bền vững. Đồng thời, cần mở cửa thị trường theo các cam kết quốc tế, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, hoàn thiện thể chế và triển khai các cơ chế ưu đãi về tài chính, đầu tư, thuế và thủ tục hành chính để hỗ trợ doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển dịch năng lượng thông qua việc hoàn thiện thể chế, giảm dần tỉ trọng năng lượng hóa thạch, phát triển thị trường chuyển dịch năng lượng và bảo đảm cơ chế giá, chia sẻ lợi ích và rủi ro theo hướng công khai, minh bạch, tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
