Công nghệ số giúp độc giả có nhiều hình thức để tiếp cận với các xuất bản phẩm. Ảnh: Hải Nguyễn
Những năm gần đây, công nghệ số đang làm thay đổi mạnh cách sản xuất, phát hành và tiếp cận nội dung. Nếu trước kia, hoạt động xuất bản chủ yếu gắn với mô hình biên tập, in ấn và phát hành sách giấy, thì hiện nay, một xuất bản phẩm có thể đồng thời tồn tại dưới nhiều hình thức như ebook, audiobook, podcast hay nội dung số trên các nền tảng trực tuyến.
Sự thay đổi này cũng khiến ranh giới giữa xuất bản, truyền thông và công nghệ ngày càng mờ đi. Không ít nhà xuất bản hiện phải cạnh tranh trực tiếp với các nền tảng nội dung số xuyên biên giới thay vì chỉ cạnh tranh trong thị trường sách truyền thống.
Trong bối cảnh đó, nhiều quy định pháp lý hiện hành bắt đầu bộc lộ độ trễ trước tốc độ phát triển của công nghệ và thị trường nội dung số.
Chia sẻ tại Hội thảo về thể chế hóa định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 08 - NQ/TƯ và Chỉ thị số 04 - CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên cho biết: “Nhìn từ thực tiễn thi hành pháp luật thời gian qua, có thể thấy một số điểm nghẽn pháp lý đang hiện hữu và ngày càng bộc lộ rõ hơn trong bối cảnh chuyển đổi số”.
Theo chuyên gia trong ngành, một trong những áp lực lớn hiện nay là câu chuyện bản quyền trên môi trường mạng. Tình trạng sao chép, số hóa và phát tán trái phép xuất bản phẩm đang diễn ra ngày càng phổ biến, khi nội dung có thể bị chia sẻ chỉ bằng vài thao tác trên internet.
Theo định hướng hoàn thiện pháp luật, các quy định liên quan tới chống in lậu, sao chép và phát tán trái phép xuất bản phẩm sẽ tiếp tục được bổ sung. Cơ quan quản lý cũng định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ trong nhận diện nội dung vi phạm và bảo vệ bản quyền số.
Không chỉ thay đổi mô hình vận hành, cách nhìn về vai trò của ngành xuất bản cũng đang có sự dịch chuyển đáng chú ý.
Trong nhiều năm, xuất bản thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ văn hóa - tư tưởng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của kinh tế số, lĩnh vực này ngày càng gắn chặt với dữ liệu, công nghệ và thị trường nội dung.
Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm nhấn mạnh: “Việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này không đơn thuần là kỹ thuật lập pháp chuyên ngành mà là nhiệm vụ thể chế hóa kịp thời đầy đủ năm quan điểm chủ trương lớn của Đảng, tạo không gian mới cho lĩnh vực Xuất bản hoạt động, phát triển trong thời kỳ mới”.
Theo ông Trần Thanh Lâm, hoạt động xuất bản hiện cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, nhất là trong kỷ nguyên chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số, công nghiệp văn hóa.
Các ý kiến tại Hội thảo đã thống nhất về yêu cầu đổi mới cách tiếp cận với lĩnh vực Xuất bản vừa là lĩnh vực văn hóa tư tưởng quan trọng, đồng thời là ngành công nghiệp văn hóa gắn với kinh tế nội dung, công nghệ, dữ liệu.
Đây là thay đổi đáng chú ý trong tư duy quản lý đối với ngành xuất bản. Nếu trước kia, xuất bản chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ văn hóa - tư tưởng, thì hiện nay, lĩnh vực này ngày càng gắn chặt với dữ liệu, công nghệ và thị trường nội dung số.
Trong bối cảnh công nghệ tiếp tục thay đổi mạnh cách sản xuất và phân phối nội dung, các chuyên gia cho rằng việc hoàn thiện cơ chế cho xuất bản số không chỉ là câu chuyện của ngành sách, mà còn liên quan trực tiếp tới khả năng phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo của Việt Nam trong thời gian tới.
