Giảm xe cá nhân, phát triển vận tải công cộng và logistics xanh. Ảnh: Minh Hạnh
Tổ chức lại vận tải hàng hóa, giảm xe tải vào nội đô
Một giải pháp trọng tâm là tổ chức lại vận tải hàng hóa theo hướng hiện đại. Xe tải trọng lớn cần được giới hạn hoạt động tại khu vực vành đai, gắn với việc hình thành các trung tâm tiếp vận. Việc hạn chế, tiến tới cấm xe tải lớn và container vào nội đô ban ngày là cần thiết. Hàng hóa sẽ được tập kết, sang tải tại các trung tâm này, sau đó vận chuyển vào nội đô bằng phương tiện thân thiện môi trường như xe điện hoặc xe tải cỡ nhỏ.
Song song, việc xây dựng sàn giao dịch vận tải dùng chung được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm tình trạng xe chạy rỗng - hiện chiếm tới khoảng 70%. Nền tảng này giúp kết nối cung - cầu, tối ưu hành trình, giảm phương tiện lưu thông không cần thiết. Khi triển khai đồng bộ, hệ thống sẽ góp phần hình thành mạng lưới logistics thống nhất, nâng cao hiệu quả chuỗi cung ứng và giảm áp lực giao thông nội đô.
Phát triển logistics xanh không chỉ giảm ùn tắc, ô nhiễm mà còn giúp giảm chi phí vận tải, tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đây cũng là xu hướng tất yếu của các đô thị lớn trên thế giới.
Cùng với đó, Hà Nội cần tăng cường kiểm soát phương tiện cá nhân thông qua các biện pháp như định danh phương tiện, phân vùng hạn chế phát thải. Thành phố có thể thiết lập các khu vực lõi, nơi phương tiện cá nhân bị hạn chế hoặc phải chịu phí ùn tắc dựa trên mức độ phát thải. Các giải pháp cần triển khai theo lộ trình phù hợp nhằm giảm áp lực giao thông và cải thiện chất lượng không khí.
Tuy nhiên, rào cản lớn hiện nay là thiếu khung pháp lý đồng bộ, khiến các loại hình vận tải như metro, xe buýt, taxi, xe công nghệ và xe đạp công cộng chưa thể kết nối thành hệ sinh thái thống nhất. Do đó, Nhà nước cần đóng vai trò điều phối, sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, thành lập tổ công tác liên ngành và áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để triển khai mô hình mới.
Về dữ liệu, cần coi dữ liệu di chuyển là tài sản của doanh nghiệp vận tải công nghệ. Việc chia sẻ dữ liệu đã được ẩn danh nên trở thành điều kiện cấp phép; đổi lại, doanh nghiệp được tiếp cận dữ liệu dự báo nhu cầu và cảnh báo ùn tắc theo thời gian thực. Đồng thời, cần nghiên cứu sửa đổi Luật Thủ đô để hoàn thiện khung pháp lý cho chia sẻ dữ liệu và quản lý vận tải phù hợp thực tế.
Về chính sách, cần ưu tiên phát triển vận tải công cộng thay vì hỗ trợ dàn trải cho phương tiện cá nhân. Mục tiêu dài hạn là giảm dần xe cá nhân, với lộ trình sau năm 2035 khi hệ thống đường sắt đô thị cơ bản hoàn thiện.
Logistics xanh và sàn giao dịch vận tải: Lời giải cho bài toán xe chạy rỗng
Một hướng đi đột phá là phát triển đô thị theo mô hình TOD (phát triển định hướng giao thông công cộng). Theo đó, Hà Nội cần khai thác hiệu quả quỹ đất quanh các ga, trạm trung chuyển trong bán kính 500-800m để phát triển khu đô thị mật độ cao. Nguồn thu từ đất sẽ được tái đầu tư cho hạ tầng giao thông, tạo vòng tuần hoàn tài chính bền vững. Đồng thời, cần áp dụng bắt buộc đánh giá tác động giao thông đối với các dự án lớn. Chủ đầu tư phải chứng minh khả năng kết nối với giao thông công cộng; nếu gây áp lực lên hạ tầng, phải đóng góp kinh phí nâng cấp trước khi được phê duyệt.
Về hạ tầng, cần đẩy nhanh tiến độ các công trình giao thông trọng điểm, đặc biệt là bến xe, bãi đỗ xe và các điểm trung chuyển. Ưu tiên đầu tư cho hạ tầng giao thông xanh, kết nối đồng bộ các loại hình vận tải. Trong ngắn hạn, có thể thí điểm đèn giao thông thông minh, triển khai các nền tảng công nghệ như MaaS và thẻ vé liên thông.
Cần phát triển các loại hình vận tải linh hoạt như xe buýt mini và xe đạp công cộng để tăng khả năng tiếp cận giao thông công cộng. Khi hệ thống metro hoàn thiện, các loại hình này sẽ được tích hợp, góp phần giảm phương tiện cá nhân và hoàn thiện hệ sinh thái giao thông thông minh.
Theo ông Đào Việt Long - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hà Nội, việc triển khai đồng bộ các giải pháp không chỉ giải quyết bài toán giao thông mà còn tạo động lực phát triển kinh tế, cải thiện môi trường và nâng cao chất lượng sống. Thành phố cần sớm thành lập tổ công tác liên ngành, áp dụng cơ chế sandbox, huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh và hoàn thiện khung pháp lý, trong đó có các cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô (sửa đổi).
