Ngăn “tài khoản rác” tiếp tay tội phạm mạng

Hoạt động tội phạm trên môi trường số

Giữa tháng 1.2026, Phòng Cảnh sát Kinh tế Công an Đà Nẵng triệt phá chuyên án, bắt giữ 35 đối tượng về hành vi “Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản”, “Mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng” có liên quan đến các đường dây hoạt động lừa đảo trực tuyến ở Campuchia.

Điều tra dòng tiền chảy qua tài khoản ngân hàng của các đối tượng nằm trong đường dây này, Cơ quan điều tra phát hiện hàng trăm tài khoản có tổng giá trị giao dịch lên đến hàng nghìn tỉ đồng, tần suất giao dịch liên tục cả ngày lẫn đêm, giao dịch không ghi rõ nội dung, nhưng nhiều ngân hàng đã không thực hiện cảnh báo rủi ro, thậm chí không phối hợp cung cấp thông tin để phục vụ công tác điều tra.

Theo thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học, Thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, các hội nhóm trên mạng xã hội đang dần trở thành một “hạ tầng phi chính thức” cho hoạt động phạm tội trong môi trường số. Chúng thường được ngụy trang dưới dạng cộng đồng chia sẻ kinh nghiệm, việc làm, đầu tư hoặc hỗ trợ tài chính. Tuy nhiên, bên trong lại tồn tại các “tiểu hệ sinh thái tội phạm”, nơi các hành vi như lừa đảo, rửa tiền, cho vay nặng lãi, đánh bạc trực tuyến, mua bán dữ liệu cá nhân được kết nối với nhau theo chuỗi. Không cần một “ông trùm” điều hành trực tiếp, các cá nhân vẫn có thể tham gia vào từng mắt xích của chuỗi phạm tội.

Mua bán tài khoản ngân hàng thực chất là một mắt xích quan trọng trong chuỗi tội phạm tài chính. Tài khoản này thường được gọi là “tài khoản rác” hoặc “tài khoản trung gian”, được sử dụng để nhận, chuyển và hợp thức hóa dòng tiền phạm pháp. Hệ lụy của hành vi này rất nghiêm trọng trên nhiều phương diện. Với cá nhân bán tài khoản, họ có thể trở thành “đồng phạm không ý thức” trong các vụ án lừa đảo, rửa tiền hoặc tài trợ cho các hoạt động phi pháp khác.

Ở cấp độ hệ thống, việc lưu thông các tài khoản ẩn danh làm suy yếu tính minh bạch của hệ thống tài chính, tạo điều kiện cho các đường dây tội phạm hoạt động với quy mô lớn hơn và tinh vi hơn. Đây chính là nền tảng để hình thành các đường dây rửa tiền xuyên biên giới.

Về mặt xã hội, nó làm gia tăng niềm tin sai lệch rằng việc “cho thuê” hay “bán” tài khoản là hành vi nhẹ, không đáng kể. Chính nhận thức lệch lạc này khiến nhiều người trẻ vô tình bước vào vùng xám pháp lý mà không lường hết hậu quả.

Siết mua bán tài khoản ngân hàng

Mới đây, Ban soạn thảo Bộ Công an đã ban hành dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong đó, có quy định phạt tiền tới 50 triệu đồng nếu thiết lập các hội nhóm trên mạng xã hội để mua bán tài khoản ngân hàng. Đề xuất này được nêu tại Điều 9, khi làm ra và phát tán thông tin trên không gian mạng có nội dung xâm phạm trật tự quản lý kinh tế chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

Bộ Công an còn ban hành dự thảo Nghị định quy định về phòng, chống tội phạm mạng và tội phạm sử dụng công nghệ cao; trong đó, đưa ra các quy định nhằm quản lý hội, nhóm trên không gian mạng. Tại Điều 7 dự thảo, Bộ Công an đề xuất nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội, viễn thông và Internet phải định danh, xác thực điện tử thông tin chủ quản các hội, nhóm theo quy định. Quy định này nhằm minh bạch danh tính người quản lý các cộng đồng trực tuyến.

Theo ông Hiếu, phạt tiền là một bước đi cần thiết, thể hiện sự nhận diện đúng mức độ nguy hiểm của hành vi. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều hội nhóm có thể tạo ra lợi nhuận lớn hơn rất nhiều so với mức phạt này, nên hành vi vi phạm vẫn có xu hướng tiếp diễn. Để tăng tính răn đe, không chỉ xử phạt hành chính, mà còn xem xét trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp tổ chức, điều hành có tính chất chuyên nghiệp; đồng thời áp dụng các biện pháp kỹ thuật như khóa, truy vết tài khoản, hạn chế khả năng tái lập hội nhóm.

Về việc định danh các hội nhóm trên mạng xã hội, ông Hiếu cho rằng, đây là một hướng đi phù hợp với xu thế quản trị không gian số hiện nay; là biện pháp làm giảm tính ẩn danh - yếu tố vốn là “lá chắn tâm lý” quan trọng của tội phạm mạng. Điều này có thể giúp ngăn chặn từ sớm nhiều hành vi có dấu hiệu phạm tội, trong đó có mua bán tài khoản ngân hàng.