Bộ Công an mới đây trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trong đó, tại Điều 13 của Dự thảo có nêu về vi phạm quy định về phòng, chống hành vi sử dụng không gian mạng, công nghệ thông tin, phương tiện điện tử để xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tại khoản 2 Điều 13, ban soạn thảo đề xuất phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng ở nhiều hành vi, trong đó có việc trộm cắp cước viễn thông quốc tế trên nền Internet; vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.
Những ngày vừa qua, lực lượng chức năng đã vào cuộc quyết liệt xử lý hành vi vi phạm bản quyền, vi phạm sở hữu trí tuệ.
Đầu tháng 5.2026, Bộ Công an đã khởi tố 5 vụ án, với 7 bị can liên quan đến xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Những bị can này đã đưa lên YouTube những sản phẩm ghi âm, ghi hình mà không được tác giả cũng như chủ sở hữu tác phẩm cho phép.
Dưới góc nhìn tội phạm học, Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu - Chuyên gia tội phạm học, Thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia - phân tích, tình hình xâm phạm sở hữu trí tuệ hiện nay đang diễn biến rất phức tạp, với xu hướng ngày càng tinh vi, xuyên biên giới và có yếu tố công nghệ cao.
Nếu trước đây, vi phạm chủ yếu là hàng giả truyền thống, sao chép nhãn hiệu hoặc buôn bán thủ công nhỏ lẻ, thì hiện nay đã xuất hiện những “hệ sinh thái vi phạm” hoạt động chuyên nghiệp trên môi trường số.
Chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử, người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng giả, hàng nhái, phần mềm lậu, phim lậu, sách điện tử vi phạm bản quyền, sản phẩm sử dụng trái phép AI, hình ảnh, âm nhạc hay dữ liệu số.
Đáng lo ngại hơn, nhiều hành vi xâm phạm hiện nay được ngụy trang dưới danh nghĩa “chia sẻ”, “sáng tạo lại”, “tham khảo”, khiến ranh giới pháp lý bị làm mờ trong nhận thức xã hội.
Một thực tế rất đáng suy nghĩ là ở Việt Nam, ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong một bộ phận xã hội vẫn chưa thực sự đầy đủ. Nhiều người vẫn coi việc dùng phần mềm crack, xem phim lậu, photo sách, lấy hình ảnh hay nội dung của người khác để đăng lại là chuyện “bình thường”.
Khi hành vi vi phạm được bình thường hóa trong đời sống số, thì môi trường vi phạm sẽ phát triển rất nhanh. Đây chính là khía cạnh mà tội phạm học gọi là “sự dung thứ xã hội đối với hành vi lệch chuẩn”, tức là cộng đồng không còn nhìn nhận hành vi đó là nguy hiểm nữa.
Về mức phạt tiền theo đề xuất trên, luật sư Nguyễn Văn Tiến - Đoàn Luật sư TP Hà Nội - cho rằng đó là điều kiện cần; để "đủ" cần có những chế tài bổ sung. Ông Tiến cũng đồng tình với đề xuất của ban soạn thảo về hình thức phạt bổ sung: "Buộc hoàn trả hoặc nộp lại số lợi bất chính do thực hiện hành vi vi phạm".
