Ngai vua triều Nguyễn sau phục chế. Ảnh: Nguyễn Luân
Phục chế từ sự cố hy hữu
Sáng 4.6, bảo vật quốc gia ngai vua triều Nguyễn đã chính thức được đưa trở lại vị trí trưng bày tại điện Thái Hòa, Đại nội Huế, sau hơn một năm phải đưa đi bảo quản và phục chế do bị xâm hại.
Trước đó, ngày 24.5.2025, đối tượng Hồ Văn Phương Tâm (SN 1983, trú TP Huế) có hành vi phá hoại hiện vật, làm gãy phần tay ngai bên trái khiến 14 mảnh vỡ bị tách rời. Sự việc gây xôn xao dư luận bởi đây là một trong những hiện vật quan trọng của hệ thống di sản Huế.
Ngay sau sự cố, hiện vật được đưa về kho cổ vật của Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế để bảo quản và xây dựng phương án phục chế. UBND TP Huế sau đó thành lập hội đồng chuyên môn gồm các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và nghệ nhân nhằm giám sát toàn bộ quá trình thực hiện.
Công tác phục chế được tiến hành từ ngày 22.4 đến ngày 4.5.2026, tại Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế do Công ty Cổ phần Tu bổ Di tích Huế thực hiện bằng nguồn kinh phí xã hội hóa.
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, quá trình phục chế tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo tồn tối đa yếu tố gốc của hiện vật. Các chuyên gia đã làm sạch, xử lý nấm mốc, mối mọt; gắn kết 14 mảnh vỡ; phục hồi phần mộng nối và xử lý các vị trí nứt, khuyết thiếu bằng vật liệu tương thích với chất liệu nguyên bản.
Toàn bộ quá trình được quay phim, chụp ảnh, lập hồ sơ và lưu trữ để phục vụ công tác nghiên cứu, quản lý cũng như bảo quản lâu dài.
Sau phục chế, phần tay ngai bị hư hại đã được khôi phục đúng hình dáng, kích thước và màu sắc nguyên bản. Đơn vị thực hiện khẳng định không bổ sung hoa văn hay chi tiết mới, không làm thay đổi các yếu tố gốc của bảo vật.
Ông Ngô Văn Minh - Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế - cho biết: "Chúng tôi không chế tác thêm chi tiết mới mà cố gắng tận dụng tối đa các mảnh vỡ còn sót lại. Việc phục chế được thực hiện theo quy trình chặt chẽ từ định vị, lắp ghép trên mô hình 3D đến lắp ghép thực tế; màu sơn, thếp vàng cũng được xử lý bảo đảm tương đồng với các phần còn lại của ngai vua".
Biểu tượng quyền lực
Ngai vua được đặt tại vị trí trung tâm điện Thái Hòa - nơi diễn ra các nghi lễ trọng đại của triều Nguyễn như lễ đăng quang, lễ thiết đại triều hay tiếp đón sứ thần.
Đây là hiện vật độc bản, không có hiện vật thứ hai tương tự còn tồn tại. Năm 2015, ngai vua triều Nguyễn được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia.
Theo tìm hiểu, hiện vật cao 101cm, rộng 72cm, dài 87cm; phần đế dài 118cm, rộng 90cm và cao 20cm. Phía trên là bửu tán được thếp vàng công phu. Toàn bộ hiện vật được chế tác bằng gỗ với các họa tiết rồng trang trí dày đặc, thể hiện ý nghĩa cầu phúc, cầu thọ và quyền uy của hoàng đế.
Theo nhà nghiên cứu Phan Thuận An, ngai vua được chế tác bởi đội ngũ thợ thủ công trong kinh thành Huế chuyên phục vụ hoàng gia và triều đình. Những mảng chạm khắc, thếp vàng tinh xảo trên hiện vật phản ánh trình độ mỹ thuật đỉnh cao của nghệ nhân cung đình thời Nguyễn.
Không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, ngai vua còn là biểu tượng quyền lực được truyền qua 13 đời vua Nguyễn. Vua Bảo Đại là vị quân vương cuối cùng từng ngồi trên chiếc ngai này trước khi triều Nguyễn kết thúc.
Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế thông tin, trước khi đưa bảo vật quốc gia trưng bày trở lại tại điện Thái Hòa, các đơn vị liên quan đã rà soát và triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường an toàn cho hiện vật.
"Sau sự cố xảy ra năm 2025, chúng tôi đã tham mưu trang bị bổ sung hệ thống camera giám sát, hệ thống báo động chống đột nhập và hệ thống kính cường lực bảo vệ khu vực trưng bày tại điện Thái Hòa. Gần đây nhất, đơn vị còn lắp đặt thêm một lớp khóa bảo vệ nhằm hạn chế tối đa các tác động từ bên ngoài. Chìa khóa khu vực này chỉ do nhân viên bảo tàng và lực lượng quản lý bảo vệ trực tiếp quản lý", Giám đốc Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế thông tin.
