Để Ngày Văn hóa Việt Nam thực sự đi vào đời sống

Điểm hẹn quốc gia về văn hóa

Trao đổi với Lao Động, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên là Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội - nhận định, giá trị lớn nhất của kế hoạch không nằm ở việc bổ sung thêm một ngày kỷ niệm trong năm mà ở cách tiếp cận mới đối với văn hóa. Thay vì xem văn hóa là lĩnh vực cần được chăm lo, hỗ trợ, kế hoạch đặt ra yêu cầu phải khơi thông, tổ chức và phát huy các nguồn lực văn hóa để phục vụ phát triển.

Ông nhận định nhiều năm qua, văn hóa luôn được nhắc đến như “hồn cốt dân tộc”, là sức mạnh mềm của quốc gia. Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển thì những giá trị ấy cần được chuyển hóa thành các chương trình hành động cụ thể, đi vào đời sống xã hội và tác động trực tiếp đến con người.

“Ngày Văn hóa Việt Nam, vì thế, không nên được hiểu đơn giản là thêm một ngày kỷ niệm trong lịch hoạt động hằng năm. Đây phải là một điểm hẹn quốc gia về văn hóa; một dịp để mỗi người Việt Nam nhìn lại mình trong dòng chảy lịch sử, trong nếp nhà, tiếng nói, phong tục, di sản, lối sống, đạo đức, khát vọng và trách nhiệm công dân” - PGS.TS Bùi Hoài Sơn phân tích.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, điều quan trọng không phải đưa nguyên vẹn các hoạt động truyền thống lên mạng mà phải kể lại câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng ngôn ngữ của thời đại, vừa gần gũi với công chúng trẻ, vừa giữ được chiều sâu và bản sắc.

Để ngày 24.11 thực sự đi vào đời sống

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, thách thức lớn nhất đối với Ngày Văn hóa Việt Nam là làm sao để ngày 24.11 không trở thành hoạt động mang tính nghi thức hay phong trào ngắn hạn. Sức sống của một ngày văn hóa không được quyết định bởi quy mô sân khấu hay số lượng chương trình được tổ chức mà nằm ở mức độ tham gia của người dân và những giá trị tích cực mà nó tạo ra trong đời sống cộng đồng.

“Một ngày văn hóa chỉ có ý nghĩa khi người dân thấy mình trong đó, được tham gia vào đó và tự hào vì điều đó. Nếu Ngày Văn hóa Việt Nam chỉ dừng lại ở míttinh, khẩu hiệu, báo cáo, biểu diễn mang tính minh họa, thì rất khó tạo sức sống lâu dài. Văn hóa vốn sinh ra từ đời sống, được nuôi dưỡng trong đời sống và chỉ bền vững khi trở lại phục vụ đời sống” - ông nói.

Từ góc nhìn đó, PGS.TS Bùi Hoài Sơn đề xuất, cần trao nhiều quyền chủ động hơn cho các địa phương, trường học, khu dân cư và cộng đồng trong việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng. Đó có thể là những chương trình rất gần gũi như ngày hội đọc sách, không gian trải nghiệm di sản, kể chuyện lịch sử địa phương, tri ân nghệ nhân hay các cuộc thi sáng tạo nội dung số về văn hóa.

Ông cũng nhấn mạnh việc phát huy giá trị văn hóa cần được gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Tuy nhiên, khai thác văn hóa để phát triển kinh tế không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Di sản chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được bảo tồn đúng cách, cộng đồng được hưởng lợi và bản sắc văn hóa được gìn giữ.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định, mục tiêu cuối cùng của Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ là tôn vinh quá khứ mà còn góp phần xây dựng những giá trị ứng xử trong đời sống hiện đại.

“Tự hào văn hóa không chỉ là tự hào về quá khứ, mà còn là sống tử tế hơn hôm nay: Ứng xử văn minh nơi công cộng, giữ gìn tiếng Việt, tôn trọng di sản, bảo vệ môi trường, xây dựng gia đình hạnh phúc, nuôi dưỡng lòng nhân ái. Khi văn hóa trở thành cách sống hằng ngày, ngày 24.11 mới thực sự có sức lan tỏa” - ông bày tỏ quan điểm.

Khi Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành ngày hội của nhân dân, của niềm tự hào và trách nhiệm, văn hóa sẽ không còn đứng bên lề sự phát triển mà thực sự trở thành nguồn sức mạnh nội sinh cho đất nước trong giai đoạn mới.