Sau Venezuela và Greenland, Canada lo là mục tiêu tiếp theo của ông Trump

Trong nhiều tháng, không ít người Canada hy vọng ông Trump đã thôi nhắc tới ý tưởng biến Canada thành “bang thứ 51 của Mỹ”, khi Nhà Trắng bận rộn với việc tái định hình trật tự thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, các động thái gần đây của Washington đang làm phai nhạt hy vọng đó.

Vụ bắt giữ Tổng thống Venezuela Maduro - đi kèm tuyên bố của chính quyền Tổng thống Donald Trump rằng “đây là bán cầu của chúng ta” - cùng với việc Mỹ công khai bàn tới khả năng kiểm soát Greenland, kể cả không loại trừ biện pháp quân sự, đã khiến Canada nhìn lại những phát ngôn trước đây của ông Trump về chủ quyền Canada dưới góc độ hoàn toàn khác. Greenland, cũng như Canada, là lãnh thổ dân chủ, nằm ở Bắc Cực và là một phần của NATO.

Lo ngại lan rộng trong dư luận. Một bài bình luận trên tờ nhật báo lớn nhất Canada tuần qua đã lan truyền mạnh, cảnh báo khả năng Mỹ sử dụng “cưỡng ép quân sự” đối với Canada.

Bài viết kêu gọi Ottawa học theo mô hình phòng thủ của Phần Lan, mở rộng lực lượng phòng vệ dân sự và chuẩn bị cho những kịch bản xấu nhất.

Những lo lắng này không phải không có cơ sở nếu nhìn vào tương quan sức mạnh. Quân đội Canada hiện có chưa tới 100.000 binh sĩ thường trực và dự bị, phải bảo vệ lãnh thổ lớn thứ hai thế giới. Lực lượng này còn bị phân tán bởi các nhiệm vụ cứu trợ thiên tai trong nước và các cam kết quốc tế, như việc triển khai binh sĩ tới Latvia trong khuôn khổ NATO.

Chính phủ của Thủ tướng Mark Carney đang tăng lương để cải thiện tuyển quân, đồng thời phân bổ hàng chục tỉ USD cho tiêm kích, tàu ngầm và trang bị mới. Mục tiêu là đạt mức chi quốc phòng tối thiểu 2% GDP theo yêu cầu NATO.

Truyền thông Canada cũng đưa tin về kế hoạch xây dựng lực lượng dự bị 100.000 người và lực lượng bổ trợ lên tới 300.000 người, song đây đều là các bước đi cần nhiều năm mới phát huy tác dụng.

Rủi ro không chỉ nằm ở quân sự. Canada phụ thuộc nặng nề vào kinh tế Mỹ: Gần 70% kim ngạch xuất khẩu của nước này hướng sang phía nam biên giới.

Hiệp định USMCA giúp khoảng 85% thương mại song phương được miễn thuế, trong khi các mặt hàng khác có thể đối mặt mức thuế nhập khẩu 35%. Điều này vừa là “lá chắn”, vừa là con dao treo lơ lửng, bởi chỉ cần Mỹ dọa hủy miễn trừ hoặc làm lung lay USMCA, kinh tế Canada có thể chao đảo.

Bên cạnh đó, nguy cơ can thiệp chính trị cũng được nhắc tới. Tại Alberta - tỉnh giàu dầu mỏ thường xuyên bất mãn với chính quyền liên bang, khả năng trưng cầu dân ý về độc lập đang được bàn thảo. Dù các khảo sát sớm cho thấy phe ly khai khó giành thắng lợi, giới phân tích cảnh báo nguy cơ can thiệp từ bên ngoài thông qua tài chính mờ ám hoặc chiến dịch thông tin sai lệch.

Trong ngắn hạn, sự chú ý của ông Trump có thể còn dồn vào Venezuela và Greenland. Nhưng với Canada, các dữ liệu về quân sự, thương mại và chính trị nội bộ đang cho thấy một thực tế rõ ràng hơn bao giờ hết: Những tuyên bố từng bị coi là khoa trương nay đã trở thành yếu tố rủi ro chiến lược mà Ottawa không thể làm ngơ.