Những người lao động hạnh phúc ở Indonesia

Hạnh phúc từ những điều bình dị

Trong một văn phòng nhỏ ở thành phố Medan, trên đảo Sumatra (Indonesia), bà Dewi Fauna nhớ lại quãng thời gian hơn 10 năm làm hiệu trưởng với một cảm giác rất rõ ràng: Hạnh phúc. Không phải vì lương cao hay vị trí quản lý, mà bởi những đồng nghiệp xung quanh bà.

“Điều khiến tôi thấy vui nhất khi còn làm hiệu trưởng là được làm việc cùng những giáo viên tận tâm và đội ngũ hỗ trợ luôn sẵn lòng chia sẻ”, bà nói.

Câu chuyện của Dewi không phải là cá biệt. Theo báo cáo mới nhất của nền tảng việc làm Jobstreet by SEEK, có tới 82% người tham gia khảo sát ở Indonesia cho biết, họ cảm thấy “khá hạnh phúc” hoặc “rất hạnh phúc” trong công việc - mức cao nhất trong số 8 thị trường được khảo sát tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đứng sau Indonesia là Philippines (77%), Malaysia (70%), Thái Lan (67%) và New Zealand (65%). Trong khi đó, các nền kinh tế phát triển hơn như Australia (57%), Singapore (56%) lại có tỉ lệ thấp hơn đáng kể.

Sự chênh lệch này đặt ra một câu hỏi vì sao người lao động Indonesia cảm thấy hài lòng hơn so với khu vực.

Theo các chuyên gia, câu trả lời nằm ở chính cấu trúc xã hội của quốc gia này. Indonesia là một xã hội mang tính cộng đồng cao, nơi con người gắn bó chặt chẽ với nhau không chỉ trong gia đình mà cả tại nơi làm việc.

Giáo sư tâm lý học công nghiệp và tổ chức Tulus Winarsunu cho rằng, người Indonesia có xu hướng “liên kết và phụ thuộc lẫn nhau”, và cảm giác hạnh phúc của họ thường đến từ các mối quan hệ xung quanh.

Trong môi trường làm việc, điều này thể hiện rất rõ: Họ thường ăn trưa cùng nhau, chờ nhau tan ca, và sẵn sàng chia sẻ cả những áp lực công việc lẫn chuyện riêng tư. Công sở không chỉ là nơi làm việc, mà còn là một cộng đồng nhỏ.

Khảo sát cũng chỉ ra 3 yếu tố hàng đầu tạo nên hạnh phúc nơi làm việc của người Indonesia là đồng nghiệp, địa điểm làm việc và ý nghĩa công việc. Trong đó, yếu tố con người - những người làm việc cùng - đứng ở vị trí quan trọng nhất.

Tuy nhiên, không phải lúc nào mọi thứ cũng dễ chịu. Dewi thừa nhận, niềm vui của bà đôi khi bị “gián đoạn” bởi những áp lực từ phía chủ trường hoặc phụ huynh. Những căng thẳng này nhắc rằng, ngay cả trong môi trường tích cực, công việc vẫn luôn có những góc khuất.

Áp lực phía sau nụ cười

Đằng sau bức tranh tươi sáng về “những người lao động hạnh phúc”, báo cáo cũng hé lộ một thực tế đáng chú ý: 43% người lao động Indonesia cho biết, họ từng trải qua tình trạng kiệt sức (burnout).

Đáng nói hơn, ngay cả trong nhóm cảm thấy hạnh phúc, vẫn có tới 40% thừa nhận họ đang chịu áp lực tinh thần. Điều này cho thấy một nghịch lý: Hạnh phúc và căng thẳng có thể cùng tồn tại.

Các chuyên gia lý giải, nguyên nhân có thể đến từ khối lượng công việc lớn và văn hóa làm việc kéo dài nhiều giờ như một biểu hiện của sự tận tâm. Trong một thị trường lao động cạnh tranh, nhiều người chấp nhận làm việc nhiều hơn để giữ vị trí của mình.

Nhà tâm lý học Irna Minauli cho rằng tình trạng kiệt sức đang ngày càng phổ biến và khó giải quyết, đặc biệt khi cơ hội việc làm không nhiều. Người lao động rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan”: Tiếp tục làm việc thì mệt mỏi, còn nghỉ việc thì đối mặt với vấn đề tài chính.

Nỗi lo thất nghiệp vì thế trở thành một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến cảm nhận hạnh phúc. Có tới 70% người tham gia khảo sát cho biết, sự ổn định công việc là một trong những lý do khiến họ cảm thấy hài lòng.

Câu chuyện của Rudi Susanto ở Jakarta là một ví dụ điển hình cho mặt trái này.

Từng có một công việc ổn định trong lĩnh vực kinh doanh sản phẩm nhựa, Rudi không hề có ý định nghỉ việc. Nhưng chỉ một năm trước sinh nhật lần thứ 50, ông bất ngờ bị cắt giảm nhân sự.

“Tôi không vi phạm gì, nhưng họ nói tôi không còn cần thiết nữa”, ông kể.

Từ đó đến nay, Rudi chưa thể tìm được việc mới. Ông tin rằng tuổi tác là rào cản lớn nhất, khi nhiều doanh nghiệp không muốn tuyển lao động gần tuổi nghỉ hưu.

Tại Indonesia, tuổi nghỉ hưu hiện là 59 và Chính phủ đang xem xét nâng lên mức 65 tuổi trong tương lai. Nhưng trên thực tế, cơ hội việc làm cho những người lớn tuổi vẫn rất hạn chế.

Không chỉ người trung niên, giới trẻ cũng đối mặt với thách thức. Tỉ lệ thất nghiệp trong nhóm 15 - 25 tuổi lên tới 16% tại thời điểm tháng 11.2025, cao hơn nhiều so với mức chung của cả nước. Nhiều sinh viên mới ra trường gặp khó khăn khi bước vào thị trường lao động.

Thước đo hạnh phúc là gì?

Một câu hỏi quan trọng được đặt ra: “Hạnh phúc” mà người lao động Indonesia cảm nhận có thực sự phản ánh chất lượng cuộc sống, hay chỉ là một cách nhìn tích cực trước khó khăn?

Nhà hoạt động trong lĩnh vực lao động Jumisih cho rằng, cần nhìn nhận hạnh phúc dưới nhiều góc độ khác nhau - từ tâm lý, kinh tế đến giáo dục. Bà nhấn mạnh rằng, văn hóa “chấp nhận” trong xã hội Indonesia có thể khiến người lao động đánh giá cuộc sống của mình theo hướng lạc quan hơn.

“Chúng ta cần hỏi: Sự chấp nhận đó có phải là hạnh phúc hay không?”, bà nói.

Bên cạnh đó, nhiều yếu tố như mức lương, tính ổn định của hợp đồng lao động hay hệ thống an sinh xã hội vẫn còn là những điểm hạn chế, chưa thực sự khuyến khích hạnh phúc.

Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng Indonesia đang được ghi nhận là một trong những quốc gia có mức độ hài lòng cuộc sống cao. Một nghiên cứu toàn cầu về “sự thịnh vượng” 2025 đã xếp nước này vào nhóm hạnh phúc nhất thế giới.

Theo Giáo sư xã hội học tôn giáo Syamsul Arifin, yếu tố tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cảm nhận này. Với khoảng 87% dân số theo đạo Hồi, cùng sự hiện diện của các tôn giáo khác như Công giáo, Tin Lành, Hindu giáo, Phật giáo và Khổng giáo, đời sống tinh thần tại Indonesia rất phong phú.

“Tôn giáo giúp con người đối diện với khó khăn”, ông nói và giải thích thêm rằng: “Niềm tin vào số phận khiến họ cảm thấy bình an hơn, và từ đó dễ tìm thấy hạnh phúc, ngay cả khi cuộc sống không hoàn hảo”.