Nền tảng cho Hà Nội bứt phá trong kỷ nguyên mới

Chuyển mạnh từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17.3.2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã nâng tầm mục tiêu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn 100 năm, định hướng Thủ đô Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước mà còn phải trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới vào năm 2065. Định hướng xây dựng, phát triển Thủ đô tại Nghị quyết số 02-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu phải có những cách tiếp cận mới trong xây dựng các quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi), khác với Luật Thủ đô hiện hành.

Cùng với đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30.4.2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, tăng cường phân cấp, phân quyền tối đa theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, cắt giảm thủ tục hành chính bất hợp lý, phù hợp với tình hình thực tiễn tại TP Hà Nội.

Theo Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn, trên cơ sở những căn cứ nêu trên, việc xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) theo các cách tiếp cận mới là yêu cầu khách quan, cần thiết, phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, sát với thực tiễn phát triển của Thủ đô và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

“Dự thảo Luật thể hiện bước chuyển mạnh từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”, coi hoàn thiện thể chế là “đột phá của đột phá” nhằm khơi thông nguồn lực. Đây cũng là định hướng xuyên suốt, giữ vai trò kim chỉ nam trong quá trình xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo cách tiếp cận mới” - ông Nguyễn Quốc Hoàn phân tích.

Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng với các cách tiếp cận mới sau: Thay đổi vai trò của Thủ đô từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”; Luật chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc; phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền thành phố gắn với trách nhiệm giải trình; xác lập các không gian pháp lý đột phá, đổi mới, sáng tạo.

Dự thảo Luật Thủ đô đã được xây dựng với cách tiếp cận mới, thể hiện qua những quy định khung, có tính nguyên tắc. Đơn cử, về tổ chức bộ máy, biên chế, Dự thảo Luật không quy định cứng về số lượng cơ quan hay chỉ tiêu biên chế, mà xác lập thẩm quyền khung để HĐND TP chủ động quyết định, bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp thực tiễn.

Về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Dự thảo Luật không quy định trình tự, thủ tục cụ thể, mà trao quyền cho chính quyền Thủ đô ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, qua đó khẳng định vai trò “khung pháp lý”, tạo dư địa để thành phố chủ động thiết kế chính sách.

Về áp dụng pháp luật, Dự thảo cho phép HĐND TP lựa chọn áp dụng các chính sách ưu đãi, thuận lợi hơn từ các văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau khi Luật có hiệu lực. Quy định này mang tính nguyên tắc, giúp bảo đảm tính linh hoạt, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung Luật thường xuyên.

Dự thảo Luật được xây dựng theo hướng đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố, không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục. "Căn cứ theo dự thảo Luật trình Quốc hội, có 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền Thành phố Hà Nội (trong đó HĐND thực hiện 124 thẩm quyền, UBND thực hiện 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND thực hiện 12 thẩm quyền)" - ông Nguyễn Quốc Hoàn thông tin.

Tạo nền tảng thể chế lâu dài, giúp Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hà Nội Nguyễn Công Anh, Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) quy định Hà Nội chỉ lập một quy hoạch tổng thể duy nhất, thay thế cho các loại quy hoạch hiện hành. Thành phố được trao quyền chủ động quyết định danh mục, lộ trình di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc không phù hợp quy hoạch (trừ trụ sở các cơ quan Trung ương). Dự thảo Luật đưa ra chính sách quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao để phục vụ phát triển kinh tế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về phát triển đô thị và nhà ở, thành phố có thẩm quyền chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở phục vụ tái định cư nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và mục tiêu an sinh xã hội.

Về phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường, thành phố được ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù về huy động nguồn lực đầu tư phát triển, quản lý và khai thác hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; ưu tiên phát triển vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, hạn chế phương tiện cá nhân, áp dụng các biện pháp giảm ùn tắc và phát thải; thúc đẩy phát triển hệ thống logistics, kết nối vùng và ứng dụng công nghệ cao trong quản lý giao thông.

Thành phố được ban hành cơ chế, chính sách bảo vệ môi trường, bao gồm xác định và áp dụng vùng phát thải thấp; hỗ trợ phát triển giao thông xanh, chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch; di dời cơ sở sản xuất gây ô nhiễm; thúc đẩy giảm thiểu chất thải, tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Thành phố được quy định các biện pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ môi trường và biện pháp hành chính cấp bách; quy định về thẩm quyền, chức danh xử phạt và thống nhất quản lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, trật tự đô thị để giải quyết hiệu quả “điểm nghẽn” trong lĩnh vực này;

Thành phố được quy định mức xử phạt vi phạm hành chính cao hơn nhưng không quá hai lần mức chung theo quy định của Chính phủ với các hành vi vi phạm tương ứng trong 9 lĩnh vực (kế thừa như trong Luật Thủ đô số 39/2024/QH15). Thành phố được quy định việc ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở vi phạm.

"Việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt mà còn tạo nền tảng thể chế lâu dài, giúp Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới" - Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh nhấn mạnh.