Vó ngựa Lang Biang: Câu chuyện bảo tồn di sản sống

Trải qua bao thăng trầm, khi xe cơ giới dần thay thế phương tiện thô sơ, hình ảnh con ngựa tưởng chừng chỉ còn trong ký ức. Nhưng hôm nay, cùng sự ra đời của Câu lạc bộ (CLB) Kỵ mã Lang Biang - Đà Lạt, tiếng vó ngựa đang trở lại, mang theo câu chuyện mới về bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch và tham gia giữ gìn an ninh trật tự từ cơ sở.

Dấu ấn độc đáo của người K’Ho

Với đồng bào K’Ho sinh sống lâu đời quanh chân núi Lang Biang, phường Lang Biang - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, ngựa không chỉ là vật nuôi, mà là một phần của đời sống. Địa hình đồi dốc, rừng núi hiểm trở khiến việc đi lại, vận chuyển nông sản từ lâu đã gắn với lưng ngựa. Những con ngựa nhỏ, dẻo dai, quen đường rừng đã theo chân người K’Ho qua nhiều thế hệ.

Anh Kra Jan Truik, Chủ nhiệm CLB Kỵ mã Lang Biang - Đà Lạt, kể rằng ở vùng đất này, trẻ em từ 8 - 9 tuổi đã biết cưỡi ngựa. “Chiều chiều, bọn trẻ trong làng thường rủ nhau cưỡi ngựa dọc các triền đồi. Hứng lên thì đua với nhau, không cần yên cương, chỉ dựa vào cảm giác và sự gắn bó với con ngựa”, anh Truik nói.

Theo anh, phần lớn ngựa ở Lang Biang có nguồn gốc hoang dã, được thả rông trong rừng. Việc thuần hóa không dễ, đòi hỏi sự kiên nhẫn, hiểu tập tính và cả sự gan dạ của người cưỡi. Chính quá trình đó đã tạo nên những nài ngựa dạn dày kinh nghiệm, đây là nền tảng hình thành môn đua ngựa không yên, nét văn hóa độc đáo chỉ có ở vùng cao nguyên này.

Từ nhiều năm nay, giải đua ngựa không yên Lang Biang do chính quyền địa phương tổ chức trở thành sự kiện văn hóa - thể thao đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách. Trên đường đua, những chú ngựa tung vó, các nài ngựa chân trần ép sát lưng ngựa, lao đi trong tiếng hò reo vang dội.

Không yên cương, không thiết bị bảo hộ, mọi kỹ năng đều đến từ trải nghiệm thực tế và bản lĩnh người cưỡi. Với người K’Ho, đó không chỉ là cuộc đua tốc độ, mà còn là cách thể hiện sự gắn bó, thấu hiểu giữa con người và con vật đã đồng hành qua bao mùa rẫy.

Nếu trước đây, ngựa chủ yếu phục vụ sản xuất và đi lại, thì nay, cùng với sự phát triển của du lịch, hình ảnh con ngựa Lang Biang trở thành sản phẩm văn hóa đặc trưng. Du khách đến đây không chỉ xem đua ngựa, mà còn được trải nghiệm cưỡi ngựa dạo quanh chân núi, cảm nhận nhịp sống chậm rãi giữa thiên nhiên.

“Ngồi trên lưng ngựa, tôi nghe rõ tiếng vó gõ nhịp trên con đường đất. Mọi thứ diễn ra rất chậm, đủ để cảm nhận mùi cỏ, mùi đất ẩm và sự yên bình hiếm có”, anh Nguyễn Quốc Minh (du khách đến từ TPHCM) chia sẻ và khẳng định: “Trải nghiệm này khiến tôi hiểu vì sao người ta nói Đà Lạt không chỉ để đến, mà để sống và để nhớ”.

Theo ông Cil Poh, Phó Chủ tịch UBND phường Lang Biang, địa phương xác định đua ngựa không yên không chỉ là trò chơi dân gian, mà là di sản văn hóa cần được bảo tồn và phát huy. “Cùng với không gian văn hóa cồng chiêng, chúng tôi đang hướng tới xây dựng môn thể thao này trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, đồng thời phát triển thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Lang Biang”, ông Poh nói.

“Cánh tay nối dài” bảo vệ rừng, giữ an ninh cơ sở

Không dừng lại ở việc bảo tồn văn hóa và làm du lịch, vó ngựa Lang Biang hôm nay còn góp mặt trong công tác giữ gìn an ninh trật tự cơ sở. Cuối tháng 11/2025, UBND phường Lang Biang - Đà Lạt chính thức công nhận CLB Kỵ mã Lang Biang - Đà Lạt với hơn 20 thành viên là những người nuôi ngựa, am hiểu rừng núi và thông thạo địa hình.

Sự ra đời của CLB xuất phát từ những vấn đề thực tế: Ngựa thả rông gây mất an toàn giao thông, ảnh hưởng môi trường; du khách tự ý vào rừng dễ lạc lối; cháy rừng, cứu nạn cứu hộ gặp khó khăn do địa hình hiểm trở. Trong bối cảnh đó, những kỵ sĩ cưỡi ngựa thông thuộc từng lối mòn trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng chức năng.

Anh Kra Jan Truik, Chủ nhiệm CLB Kỵ mã Lang Biang, chia sẻ: Bên cạnh việc huấn luyện, sinh hoạt và biểu diễn kỹ năng cưỡi ngựa nhằm phát triển phong trào thể thao, văn hóa - du lịch, CLB còn phối hợp với các cơ quan, đơn vị, cơ sở du lịch và dịch vụ trên địa bàn tổ chức các hoạt động trải nghiệm dành cho du khách. Đặc biệt, các thành viên CLB còn tham gia bảo đảm an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy rừng và cứu nạn cứu hộ.

“Các thành viên CLB đều là người địa phương, thông thuộc lối mòn trong rừng nên khi tham gia tìm kiếm, cứu nạn hiệu quả cao hơn. Ngựa còn được dùng để chở nước, thiết bị hỗ trợ chữa cháy rừng”, ông Đặng Ngọc Hiệp, Đội trưởng Đội PCCC - CNCH phường Lang Biang nhìn nhận.

Dù mới thành lập, CLB Kỵ mã Lang Biang - Đà Lạt cũng đã tích cực tham gia các sự kiện của địa phương, giao lưu với du khách, thậm chí tham gia đóng phim quảng bá hình ảnh Tây Nguyên. Mới đây, CLB còn cùng lực lượng chức năng tham gia lễ ra quân cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm trên địa bàn phường.

Từ những cuộc đua không yên trên triền đồi, đến những chuyến tuần tra rừng, tìm người lạc lối, vó ngựa Lang Biang đang âm thầm góp sức cho du lịch, cho an ninh cơ sở và cho cả câu chuyện bảo tồn di sản sống giữa đại ngàn.