Văn hóa Khmer được đưa vào trong phim “Heo năm móng”. Ảnh: Đoàn phim
Khai thác chất liệu có sẵn
Điểm chung của các dự án này không nằm ở kỹ xảo hay cách dàn dựng giật gân, mà ở cách họ quay về với chất liệu quen thuộc: Những câu chuyện linh dị dân gian đã tồn tại trong đời sống người Việt qua nhiều thế hệ.
“Heo năm móng” lấy cảm hứng từ quan niệm phổ biến ở Nam Bộ về những con heo mang điềm gở. Theo truyền miệng, gia đình nào nuôi, giết mổ hay buôn bán loại heo này có thể gặp tai ương, thậm chí “lãnh nghiệp báo”. Chính vì vậy, nhiều người dân chọn cách đưa những con vật này vào chùa chăm sóc, thậm chí xây mộ khi chúng chết.
Những chi tiết tưởng như huyền hoặc ấy lại trở thành “hạt giống” để đội ngũ biên kịch phát triển thành một thế giới điện ảnh đầy ám ảnh nhưng cũng rất gần gũi với tâm thức người Việt.
Theo biên kịch Quốc Nguyễn, khó khăn lớn nhất khi khai thác chất liệu tâm linh không phải là sáng tạo ra một câu chuyện đáng sợ, mà là hiểu được cách con người trong cộng đồng nhìn nhận niềm tin đó. Người viết buộc phải “sống” cùng văn hóa, tiếp xúc với con người, tín ngưỡng để tránh cái nhìn hời hợt hoặc áp đặt.
Trong khi đó, phim “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” cũng ghi nhận mức doanh thu kỷ lục khi đạt gần 180 tỉ đồng (tính đến chiều 4.5). Phim “Quỷ nhập tràng 2” cũng vượt mốc 100 tỉ đồng sau thời gian ngắn ra rạp.
Quan điểm này cho thấy một sự thay đổi rõ rệt: Yếu tố tâm linh không còn là lớp “trang trí” cho phim kinh dị, mà trở thành nền tảng xây dựng xung đột, số phận nhân vật và toàn bộ thế giới phim.
Giá trị văn hóa - “xương sống” của câu chuyện
Nếu trước đây, văn hóa trong phim thường chỉ đóng vai trò bối cảnh, thì ở các tác phẩm gần đây, nó đã trở thành “xương sống” của kịch bản.
Trong “Heo năm móng”, không gian phim được xây dựng từ nhiều lớp văn hóa như Phật giáo Nam Tông Khmer, tín ngưỡng thờ Mẫu, cùng các loại hình nghệ thuật dân gian như múa Apsara, múa Chằn hay Bóng Rỗi. Những yếu tố này không chỉ tạo màu sắc mà còn góp phần định hình nỗi sợ, niềm tin và lựa chọn của nhân vật.
Tương tự, “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” không chỉ kể về một “con quỷ”, mà phản ánh cả hệ thống niềm tin và cấu trúc xã hội của cộng đồng vùng cao. Nỗi sợ trong phim không đến từ hình hài quái dị, mà từ sự “bình thường đến đáng sợ” - khi cái ác có thể ẩn mình trong chính con người quen thuộc xung quanh.
Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng của phim kinh dị Việt hiện nay so với giai đoạn trước. Thay vì mô phỏng công thức nước ngoài với các màn hù dọa đơn thuần, các nhà làm phim đang tìm thấy “công thức riêng”: Khai thác ký ức văn hóa tập thể.
Không dừng lại ở yếu tố dân gian, nhiều tác phẩm còn chủ động lồng ghép vấn đề hiện đại để tăng tính kết nối với khán giả. Trong “Heo năm móng”, ê kíp đưa vào câu chuyện những vấn đề như sự cực đoan của cộng đồng mạng, tình trạng câu view bất chấp. Theo đó, “con quỷ” không phải trung tâm tuyệt đối, mà chỉ là hệ quả của tham vọng, sai lầm và lựa chọn của con người.
Có thể thấy, thành công của “Heo năm móng”, “Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng” hay trước đó là nhiều dự án khác đã mở ra một hướng đi rõ ràng cho điện ảnh Việt: khai thác chất liệu dân gian bằng sự tôn trọng và hiểu biết sâu sắc.
