Gieo ý thức sống xanh từ lớp học

Bài học xanh từ căn bếp

“Khi rửa thịt và dụng cụ nấu ăn, chúng ta nên sử dụng nước như thế nào?”. Câu hỏi trong bài “Tập nấu ăn” của cô Vương Thị Thuý Mơ đưa học sinh đến với một việc quen thuộc trong mỗi gia đình. Rửa nguyên liệu cho sạch, nhưng cần dùng lượng nước vừa đủ; không để vòi chảy liên tục và nhớ khóa vòi sau khi sử dụng.

Ở Trường PTDTBT Tiểu học Trần Văn Thọ, xã Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, những bài học về bảo vệ môi trường được kết nối với cuộc sống bằng các tình huống gần gũi như vậy. Qua chuyện nấu ăn, câu chuyện về hai con vật hay tìm hiểu vai trò của không khí, học sinh được hướng dẫn nhận biết điều cần gìn giữ và việc mình có thể làm.

Với học sinh lớp 3B1, phân hiệu Nậm Pố, bài “Tập nấu ăn” bắt đầu từ việc đọc hiểu cách chuẩn bị món trứng đúc thịt, rồi trao đổi về các bước làm món thịt rang. Các em tập sắp xếp công việc theo trình tự, lựa chọn từ ngữ và viết thành những câu rõ ràng.

Xen giữa các bước chuẩn bị món ăn, cô Mơ đặt những câu hỏi về sử dụng nước, xử lý rác và giữ vệ sinh khu vực bếp. Khi rửa thịt, rửa dụng cụ, cần dùng nước ra sao? Túi đựng thực phẩm, hành hỏng, thức ăn thừa phải bỏ ở đâu? Nấu ăn xong, cần làm gì để căn bếp sạch sẽ?

Từ những câu hỏi ấy, việc bảo vệ môi trường được gắn với từng thao tác. Dùng nước vừa đủ khi rửa nguyên liệu; thu gom rác, bỏ đúng nơi quy định; lau bếp, rửa dụng cụ và sắp xếp đồ dùng gọn gàng sau khi nấu.

“Khi nấu ăn cần tiết kiệm nước, thu gom rác đúng nơi quy định và giữ khu vực bếp sạch sẽ để góp phần bảo vệ môi trường”, cô Mơ nhấn mạnh.

Lời nhắc ngắn gọn giúp học sinh hiểu rằng hoàn thành một món ăn còn đi cùng trách nhiệm giữ sạch nơi mình vừa sử dụng. Với rác phát sinh trong quá trình sơ chế, các em được hướng dẫn có thể phân loại nếu gia đình thực hiện phân loại rác.

Nội dung này tiếp tục theo học sinh sang phần luyện viết. Khi viết lại các bước làm món thịt rang, các em được gợi ý bổ sung câu cuối về dọn sạch khu vực nấu ăn và bỏ rác đúng chỗ. Nhờ đó, ý thức giữ vệ sinh trở thành một phần của trình tự công việc.

Bài học còn có nhiệm vụ để học sinh mang về nhà: cùng người thân làm một việc vừa sức khi chuẩn bị bữa ăn, chú ý giữ vệ sinh khu vực bếp. Khóa vòi nước, thu gom rác hay sắp xếp dụng cụ là những việc nhỏ để các em thực hành điều vừa học trong sinh hoạt gia đình.

Từ câu chuyện loài vật đến tình yêu thiên nhiên

Ở phân hiệu Nậm Vì, bài “Thằn lằn xanh và tắc kè” của thầy Lê Đại Nhân – Giáo viên chủ nhiệm lớp 4C1 mở ra một cách tiếp cận khác. Hai con vật thích thú với cuộc sống của nhau và quyết định đổi chỗ: thằn lằn xanh muốn bò lên tường kiếm ăn, còn tắc kè muốn tìm thức ăn trên cây và trong bụi cỏ.

Nhưng cuộc đổi chỗ khiến cả hai gặp khó khăn. Tay chân thằn lằn xanh không bám dính như tắc kè nên không thể kiếm ăn trên tường. Tắc kè lại không chịu được sức nóng ban ngày. Cuối cùng, đôi bạn trở về với môi trường sống quen thuộc của mình.

Theo diễn biến câu chuyện, học sinh được dẫn dắt tìm hiểu vì sao hai con vật muốn thay đổi cuộc sống, gặp trở ngại gì và nhận ra điều gì sau trải nghiệm ấy. Bài đọc giúp các em hiểu mỗi loài có đặc điểm, tập tính riêng, phù hợp với những điều kiện sống nhất định.

Từ chuyện của thằn lằn xanh và tắc kè, thầy Nhân đặt thêm câu hỏi: “Vậy khi con người bắt các động vật hoang dã và nhốt chúng trong một không gian nhỏ, hẹp, thì môi trường sống đó có thực sự phù hợp với các con vật không?”.

Câu hỏi hướng học sinh suy nghĩ về cách con người đối xử với động vật. Một con vật cần môi trường phù hợp để sống và kiếm ăn. Hiểu điều đó là bước đầu để trẻ biết quan tâm, tôn trọng nơi sống của các loài.

Nội dung bảo vệ thiên nhiên vì thế được nối tiếp từ chính câu chuyện học sinh đang đọc. Qua việc tìm hiểu nhân vật, các em có cơ hội nhìn thế giới loài vật bằng sự thấu hiểu, nhận ra môi trường sống có ý nghĩa đối với mỗi sinh vật.

Giữ gìn môi trường từ điều trẻ hiểu

Trong bài học của cô Nguyễn Kim Sinh – Giáo viên chủ nhiệm lớp 4A6 tại điểm trường chính, không khí được tìm hiểu qua những câu hỏi và thí nghiệm gần gũi. Ba ngọn nến được đặt trong các điều kiện tiếp xúc với không khí khác nhau. Học sinh được yêu cầu dự đoán ngọn nến nào tắt trước, quan sát, trao đổi và giải thích kết quả.

Từ vai trò của không khí đối với sự cháy, bài học mở rộng sang sự sống của con người, động vật và thực vật. Vì sao nhà kính trồng rau cần có cửa thông khí? Người ta sục không khí vào bể cá cảnh để làm gì? Những câu hỏi giúp học sinh kết nối kiến thức với các tình huống trong đời sống.

Khi đã hiểu không khí cần thiết cho sự sống, các em được dẫn đến trách nhiệm giữ gìn môi trường xung quanh. “Bản thân em đã làm gì trong việc bảo vệ môi trường và bầu không khí trong lành?” là câu hỏi cô Sinh dành cho phần liên hệ.

Các việc làm được gợi mở gồm quét dọn trường lớp, trồng và chăm sóc cây, nhắc bạn cùng giữ vệ sinh sân trường. Qua đó, học sinh được hướng dẫn nghĩ về hành động của mình đối với không gian chung.

Ba bài học có cách triển khai khác nhau nhưng cùng đưa trách nhiệm với môi trường về những việc vừa sức. Tiết kiệm tài nguyên bắt đầu từ cách dùng nước trong căn bếp. Quan tâm đến thiên nhiên bắt đầu từ việc hiểu nơi sống của một con vật. Giữ bầu không khí trong lành gắn với chăm sóc cây và vệ sinh trường lớp.

Đó cũng là những nhận thức nền tảng để tiếp nối giáo dục về biến đổi khí hậu: hiểu sự sống phụ thuộc vào môi trường, biết tài nguyên cần được sử dụng tiết kiệm và nhận ra mỗi người đều có trách nhiệm gìn giữ.

Từ lớp học đến sinh hoạt gia đình, những lời nhắc cụ thể tạo cơ hội để trẻ thực hành thường xuyên. Khi biết khóa vòi nước sau khi dùng, bỏ rác đúng chỗ hay cùng bạn chăm sóc cây, các em đang từng bước hình thành cách ứng xử có trách nhiệm với thiên nhiên và nơi mình sống.