 |
| Du lịch cộng đồng đang giúp người dân vùng cao Thanh Hoá tăng thu nhập, giảm nghèo. |
Đánh thức tiềm năng, tạo sinh kế tại chỗ
Từ những nếp nhà sàn bên sườn núi, dòng suối trong xanh đến những điệu xòe, câu khặp mang đậm bản sắc dân tộc, nhiều giá trị vốn gắn bó với đời sống thường ngày của đồng bào vùng cao Thanh Hóa đang trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Trước đây, gia đình anh Nguyễn Văn Doanh ở thôn Lâm Sơn (xã Thạch Quảng) chủ yếu sống dựa vào sản xuất nông nghiệp. Không muốn rời quê đi làm ăn xa, anh tìm hướng phát triển kinh tế từ dòng sông Ngang chảy qua trước nhà, đồng thời kết nối với điểm du lịch thác Mây để cung cấp các dịch vụ tắm suối, ăn uống, nghỉ ngơi.
Từ vài lán, sạp phục vụ khách ban đầu, cơ sở Vườn hoa Doanh Thu của anh dần được mở rộng, thu hút ngày càng nhiều du khách. Cùng với quy mô kinh doanh tăng lên, nhu cầu sử dụng lao động tại chỗ cũng lớn hơn, tạo thêm việc làm cho người dân trong khu vực.
Không chỉ tạo sinh kế từ dịch vụ lưu trú, ăn uống hay trải nghiệm thiên nhiên, du lịch còn mở đầu ra cho những sản phẩm đặc sản địa phương. Trước đây, bánh gai chỉ được gia đình chị Cao Thị Chuyên làm vào dịp lễ, Tết. Khi lượng khách đến tham quan suối Cá thần Cẩm Lương ngày càng tăng, chị mạnh dạn chuyển sang sản xuất quanh năm để phục vụ nhu cầu của du khách.
Khách du lịch trải nghiệm thác Hiêu.
Chị Cao Thị Chuyên, chủ cơ sở sản xuất bánh gai Thiên Dương, xã Cẩm Tú, chia sẻ: “Từ khi có du lịch suối Cá, tôi nghĩ khách đến tham quan sẽ có nhu cầu mua những sản phẩm đặc sản của quê hương. Vì vậy, gia đình phát triển nghề làm bánh gai, vừa quảng bá đặc sản địa phương, vừa tạo thêm việc làm cho mọi người”.
Tại khu vực miền núi Thanh Hóa, Cổ Lũng và Pù Luông cũng đang từng bước phát huy lợi thế này. Những thửa ruộng bậc thang, thác nước, cung đường xuyên bản cùng không gian sinh hoạt của đồng bào Thái tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch cộng đồng.
Ở xã Cổ Lũng, nhiều hộ dân đã cải tạo nhà sàn, chỉnh trang khuôn viên, đầu tư trang thiết bị phục vụ khách nhưng vẫn giữ gìn kiến trúc truyền thống. Những món ăn bản địa, tiếng khặp, điệu xòe và làn điệu dân ca được đưa vào các hoạt động trải nghiệm, giúp du khách hiểu hơn về đời sống văn hóa của người dân địa phương.
Theo thống kê, xã Cổ Lũng hiện có 28 cơ sở lưu trú, tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương. Từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đón khoảng 26.000 lượt khách.
Tại Pù Luông, du lịch cộng đồng cũng đang góp phần thay đổi đời sống người dân. Chị Hà Thị Tinh, người dân thôn Lặn Ngoài, chia sẻ: “Trước kia, hộ nghèo trong thôn nhiều. Từ khi phát triển du lịch, cuộc sống ngày càng cải thiện. Khách đến đông mang lại thu nhập ổn định cho nhiều gia đình. Người dân không chỉ làm nông nghiệp mà còn phát triển nghề dệt thổ cẩm, chỉnh trang cảnh quan và tham gia các dịch vụ du lịch”.
Theo ông Nguyễn Nam Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Pù Luông, địa phương hiện có 71 cơ sở lưu trú. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã đón hơn 230.000 lượt khách, trong đó khoảng 66.000 lượt khách quốc tế. Hoạt động du lịch tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 400 lao động tại chỗ.
Phát huy nội lực, hướng tới giảm nghèo bền vững
Từ Thạch Quảng, Cẩm Tú đến Cổ Lũng và Pù Luông, điểm chung của các mô hình du lịch cộng đồng là người dân từng bước trở thành chủ thể phát triển kinh tế. Những giá trị sẵn có của bản làng được chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ du khách, tạo thêm nguồn thu và mở rộng cơ hội việc làm ngay tại địa phương.
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, du lịch còn tạo động lực để người dân gìn giữ nhà sàn, trang phục truyền thống, ẩm thực và các loại hình văn hóa dân gian. Khi những giá trị ấy trở thành một phần của sản phẩm du lịch, việc bảo tồn bản sắc không còn chỉ là trách nhiệm cộng đồng mà còn gắn với lợi ích thiết thực của mỗi gia đình.
Tại xã Thạch Quảng, chính quyền địa phương đang phối hợp với các ngành chức năng tổ chức tập huấn về phát triển du lịch, nâng cao kỹ năng phục vụ và kết nối tour, tuyến, đồng thời hỗ trợ du khách khi đến địa bàn.
Khu du lịch Pù Luông được đầu tư những căn nghỉ dưỡng đẹp, hút du khách.
Ông Nguyễn Xuân Mạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Quảng, cho biết địa phương xác định việc nâng cao kỹ năng làm du lịch, tăng cường kết nối và hỗ trợ người dân là những giải pháp cần thiết để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có.
Sự đồng hành của chính quyền, cùng tinh thần chủ động của người dân, sẽ góp phần giúp các mô hình du lịch cộng đồng phát triển bài bản hơn. Qua đó, không chỉ những hộ trực tiếp kinh doanh được hưởng lợi mà các hộ sản xuất nông sản, làm nghề thủ công, cung cấp thực phẩm và dịch vụ phụ trợ cũng có thêm cơ hội tăng thu nhập.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với mục tiêu giảm nghèo bền vững tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Thanh Hóa. Theo dự thảo của Sở Dân tộc và Tôn giáo Thanh Hóa, giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 1% trở lên mỗi năm; riêng tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm từ 3% trở lên mỗi năm.
Đến năm 2030, Thanh Hóa phấn đấu cơ bản không còn xã đặc biệt khó khăn; thu nhập bình quân đầu người vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt khoảng 60 - 70% mức bình quân chung của tỉnh. Tổng nguồn lực dự kiến thực hiện đề án giai đoạn 2026 - 2030 là gần 29.769 tỷ đồng. Tầm nhìn đến năm 2045, tỉnh hướng tới mục tiêu không còn hộ nghèo.
