Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (phải) và Thủ tướng Australia Anthony Albanese tại Tòa nhà Quốc hội Australia ở thủ đô Canberra ngày 24.3.2026. Ảnh: AFP
Khi công bố các kết quả thương thảo tại Melbourne (Australia) tuần qua, cả Thủ tướng Australia Anthony Albanese và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đều hết lời ca ngợi, nhấn mạnh ý nghĩa thời sự chính trị toàn cầu của những thỏa thuận này, ghi nhận tiến triển và chất lượng mới trong quan hệ hợp tác giữa EU và Australia.
Trên thực tế, nếu không vì thời cuộc biến động đẩy hai bên vào tình thế mới thì chưa chắc đã đạt được những kết quả thương thảo trên. Hai bên đã khởi động tiến trình đàm phán từ năm 2018 nhưng đàm phán đổ vỡ vào tháng 10.2023. Vướng mắc chính là EU không nhượng bộ về việc mở cửa thị trường cho Australia và Australia không nhượng bộ điều kiện về từ bỏ sử dụng một số thương hiệu của EU trên thị trường Australia.
Thỏa thuận mới đạt được là kết quả của việc hai bên chấp nhận những điều kiện mà trước đó từng kiên quyết bác bỏ trong thời gian dài. Lãnh đạo EU và Australia tỏ ra hài lòng với thỏa thuận thương mại tự do cùng hiệp ước hợp tác quân sự, quốc phòng và an ninh, song ở cả hai phía vẫn tồn tại không ít băn khoăn về kết quả thương thảo này.
Ông Albanese và giới chức lãnh đạo EU không phải không nhận thấy sự băn khoăn ấy trong nội bộ nhưng vẫn thỏa hiệp với nhau vì sự thôi thúc và o ép của tình thế và thời cuộc mới, đặc biệt từ phía Mỹ và Trung Quốc, cũng như bởi tác động của diễn biến tình hình chính trị an ninh thế giới nói chung.
Cuộc xung đột ở Ukraina và cuộc chiến từ hơn 1 tháng nay mà Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran đã làm thay đổi căn bản trật tự thế giới, hệ thống kinh tế và thương mại thế giới. Tổng thống Donald Trump sau khi trở lại cầm quyền ở Mỹ đã tiến hành cuộc thương chiến thuế quan thương mại với các đối tác kinh tế và thương mại của Mỹ. Trung Quốc sử dụng ưu thế và lợi thế gần như độc quyền về cung ứng đất hiếm và kim loại quý để đối phó, ảnh hưởng trực tiếp và sâu rộng tới chuỗi cung ứng toàn cầu về đất hiếm và kim loại quý.
Các nền kinh tế trên thế giới buộc phải nhanh chóng tìm cách giảm mạnh mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ, đồng thời hạn chế lệ thuộc vào Trung Quốc trong chuỗi cung ứng đất hiếm, kim loại hiếm và nhiều mặt hàng quan trọng khác.
EU và Australia cần thỏa thuận thương mại tự do để cùng thoát khỏi tình thế khó khăn và khó xử nói trên trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc, nhưng đồng thời cũng còn nhằm gây dựng mức độ liên minh, liên kết và liên thủ nhất định để cổ súy và tập hợp lực lượng nhằm bảo vệ trật tự chính trị, kinh tế và thương mại thế giới dựa trên quy tắc và hiệu lực của luật pháp quốc tế.
Hai bên gấp gáp đưa tiến trình đàm phán về đích vì ý thức được rằng không thể kéo dài mãi tiến trình đàm phán. Chỉ nhượng bộ ngay bây giờ thì mới có thể tránh được những thiệt đơn hại kép về lâu dài.
Kết quả đàm phán còn giúp EU và Australia tự tin và có thế hơn trong xử lý quan hệ của từng bên với Mỹ và Trung Quốc. Đa dạng hóa đối tác kinh tế và thương mại cũng như quân sự, quốc phòng, an ninh vốn là định hướng chiến lược của cả hai bên trong tình thế mới.
Đối với EU, thỏa thuận với Australia còn tạo cơ hội cho EU tiếp cận và xâm nhập vào để rồi dần chinh phục khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
